Stroke Early Signs: બ્રેન સ્ટ્રોક આવે તે પહેલાં શરીર આપે છે આ ચેતવણીનાં સંકેતો, F.A.S.T. નિયમથી આ રીતે કરો ઓળખ
બ્રેન સ્ટ્રોક, જેને મગજનો હુમલો અથવા મસ્તિષ્કાઘાત પણ કહેવામાં આવે છે, એક ગંભીર તબીબી કટોકટી છે. આ સ્થિતિમાં મગજના કોઈ ભાગ સુધી લોહી પહોંચવાનું બંધ થઈ જાય અથવા મગજની રક્તવાહિની ફાટી જાય છે. પરિણામે મગજના કોષોને નુકસાન પહોંચે છે. સમયસર સારવાર ન મળે તો કાયમી અપંગતા અથવા મૃત્યુનું જોખમ વધી શકે છે.
AIIMSના નિષ્ણાતે સમજાવ્યાં સ્ટ્રોકના સંકેતો
સ્ટ્રોકના લક્ષણોને સમયસર ઓળખવા માટે AIIMS, નવી દિલ્હીના ન્યૂરોસાયન્સ સેન્ટરના વડા ડૉ. શૈલેશ બી. ગાયકવાડે F.A.S.T. નિયમનું મહત્વ સમજાવ્યું છે. આ નિયમ દ્વારા વ્યક્તિને સ્ટ્રોકનાં મુખ્ય લક્ષણો ઓળખવામાં મદદ મળે છે. જો શરૂઆતના સંકેતો દેખાય, તો રાહ જોવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ. ઝડપથી સારવાર શરૂ કરવાથી મગજને થતા નુકસાનને ઘટાડવાની શક્યતા વધી શકે છે.
F.A.S.T. નિયમથી ઓળખો સ્ટ્રોકનાં શરૂઆતનાં લક્ષણો
F.A.S.T. નિયમના ચાર ભાગ છે, જે સ્ટ્રોકના સંકેતો ઓળખવામાં ઉપયોગી છે. F એટલે Face, જેમાં ચહેરો એક તરફ ઢળી જવો અથવા સ્મિત કરવામાં તકલીફ થવી સામેલ છે. A એટલે Arm, જેમાં એક હાથમાં અચાનક નબળાઈ કે સુન્નતા અનુભવાય છે. S એટલે Speech, જેમાં બોલવામાં તકલીફ થાય અથવા વાત સમજવામાં મુશ્કેલી પડે છે. T એટલે Time, એટલે તરત મદદ મેળવવાનો સમય.
આ લક્ષણો દેખાય તો એક ક્ષણ પણ બગાડશો નહીં
ચહેરો વાંકો થવો, એક હાથ કે પગમાં અચાનક નબળાઈ આવવી, શરીરના એક ભાગમાં સુન્નતા અનુભવવી અને બોલી લથડવી સ્ટ્રોકના મહત્વપૂર્ણ સંકેતો છે. આ ઉપરાંત અચાનક દૃષ્ટિ નબળી પડવી, સંતુલન બગડવું, ચાલવામાં મુશ્કેલી થવી અથવા અસામાન્ય રીતે તીવ્ર માથાનો દુખાવો થવો પણ ચેતવણીરૂપ બની શકે છે. આવા લક્ષણો દેખાય તો તરત ઇમરજન્સી સેવાઓનો સંપર્ક કરો.
સ્ટ્રોક આવે ત્યારે શું કરવું અને કઈ ભૂલ ટાળવી?
સ્ટ્રોકની શંકા થાય ત્યારે તરત એમ્બ્યુલન્સ બોલાવો અથવા દર્દીને ઇમરજન્સી સારવાર મળે તેવી હોસ્પિટલમાં પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરો. દર્દીને જાતે વાહન ચલાવીને હોસ્પિટલ જવા ન દો. ડૉક્ટરની સલાહ વિના કોઈ દવા, ખાસ કરીને એસ્પિરિન જેવી દવા, આપવી નહીં, કારણ કે સ્ટ્રોક લોહીનો ગઠ્ઠો થવાથી કે રક્તવાહિની ફાટવાથી થઈ શકે છે. લક્ષણો ક્યારે શરૂ થયાં તેનો સમય નોંધવો પણ ઉપયોગી છે.
સ્ટ્રોક કેમ આવે છે અને સમયસર સારવાર શા માટે જરૂરી છે?
ડૉક્ટરોના જણાવ્યા પ્રમાણે, મગજને લોહી પહોંચાડતી રક્તવાહિનીમાં ગઠ્ઠો બનવાથી અથવા રક્તવાહિની ફાટવાથી સ્ટ્રોક આવી શકે છે. બંને પરિસ્થિતિમાં મગજને ગંભીર નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. તેથી લક્ષણો આપમેળે દૂર થાય છે કે નહીં તે જોવા માટે રાહ ન જોવી. સ્ટ્રોકમાં દરેક મિનિટ મહત્વપૂર્ણ છે. ઝડપથી સારવાર મળવાથી મગજના કોષોને બચાવવા અને ગંભીર પરિણામોનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
