વીમા વિતરણ માળખામાં ફેરફાર સામે IBAI ની PMOમાં ગુહાર: જાણો પૂરો વિવાદ
ભારતીય વીમા નિયમનકાર (IRDAI) દ્વારા વીમા વિતરણ અને કમિશનના માળખામાં મોટા ફેરફારો કરવા માટે ગત 23 સપ્ટેમ્બરે એક પરામર્શ પત્ર (કન્સલ્ટેશન પેપર) જારી કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં વીમા વિતરણ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો, પારદર્શિતા વધારવાનો, ખોટી વેચાણ પ્રથા (Mis-selling) અટકાવવાનો અને કમિશનનો ખર્ચ ઘટાડીને ગ્રાહકો માટે પ્રીમિયમ સસ્તું કરવાનો હતો.
જોકે, આ પ્રસ્તાવ સામે ‘ઇન્સ્યોરન્સ બ્રોકર્સ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા’ (IBAI) દ્વારા સખત વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. IBAIના પ્રમુખ નરેન્દ્ર ભરીંડવાલની આગેવાની હેઠળ સંસ્થાએ વડાપ્રધાન કાર્યાલયને પત્ર લખીને આ પ્રસ્તાવમાં હસ્તક્ષેપ કરવા માંગ કરી છે.
IBAI ના મુખ્ય વાંધાઓ અને ચિંતાઓ
IBAI સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે તેઓ વીમા ક્ષેત્રમાં ખોટી વેચાણ પ્રથાને રોકવા માટે IRDAIના પ્રયાસોનું સમર્થન કરે છે, પરંતુ નવા પ્રસ્તાવમાં સૂચવવામાં આવેલી કમિશનની મર્યાદા અને ખર્ચ પરના પ્રતિબંધોને કારણે નીતિધારકો, વીમા બ્રોકર્સ, રોજગારી, બજાર સ્પર્ધા અને વીમા ક્ષેત્રના રોકાણ પર વિપરીત અસરો પડી શકે છે.
કમિશન પર બ્લેન્કેટ કેપ (સમાન મર્યાદા): IRDAI દ્વારા જુદા જુદા વીમા ઉત્પાદનો અને ચેનલો પર 30થી વધુ પ્રકારના કમિશન કેપ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. IBAI આ ‘બ્લેન્કેટ કમિશન કેપ’ના વિરોધમાં છે કારણ કે વિવિધ ચેનલોથી મળતા કમિશનમાં મોટો તફાવત હોય છે અને સમાન મર્યાદાથી બજારની સ્વાભાવિક વૃદ્ધિ અટકી શકે છે.
સંચાલન ખર્ચમાં તીવ્ર ઘટાડો: IRDAIના પ્રસ્તાવમાં વીમા કંપનીઓના કુલ ખર્ચની મર્યાદામાં આશરે એક-તૃતીયાંશ (33%) ઘટાડો કરવાનો ઉલ્લેખ છે. IBAIનું માનવું છે કે જો આ ખર્ચમાં કાપ મૂકવામાં આવશે તો તેની સીધી અસર બ્રોકર્સ, કર્મચારીઓ અને કંપનીઓ પર પડશે, જ્યારે ગ્રાહકોને સસ્તા પ્રીમિયમ કે સારા ફાયદા મળવાની કોઈ ચોક્કસ ખાતરી નથી.
ઓળખ બદલવાનો પ્રસ્તાવ: પ્રસ્તાવમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય ‘ઇન્સ્યોરન્સ બ્રોકર’ શબ્દને બદલીને ‘ઇન્સ્યોરન્સ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન એન્ટિટી’ કરવાની વાત છે. આ પ્રસ્તાવ ગ્રાહકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા બ્રોકર્સ અને માત્ર કંપનીઓ માટે પ્રોડક્ટ્સ વેચનારા ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ વચ્ચેનો તફાવત નાબૂદ કરે છે.
વર્તમાન આંકડાકીય સ્થિતિ અને બજારની વાસ્તવિકતા
IBAIએ પોતાના પત્રમાં આંકડાઓ રજૂ કરીને સાબિત કર્યું છે કે વર્તમાન વ્યવસ્થા પહેલેથી જ યોગ્ય રીતે કામ કરી રહી છે.
સામાન્ય વીમા કંપનીઓનો ઓપરેટિંગ ખર્ચ નાણાકીય વર્ષ 2022-23 (FY23)માં કુલ પ્રીમિયમના 28.2% હતો, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 (FY25)માં ઘટીને 26.5% થઈ ગયો છે.
આ જ સમયગાળા દરમિયાન પ્રીમિયમમાં વાર્ષિક અંદાજે 13%નો વધારો નોંધાયો છે.
આ ડેટા દર્શાવે છે કે કંપનીઓ પોતાના સ્તરે ખર્ચને નિયંત્રિત કરી રહી છે. જ્યારે ખર્ચ પહેલેથી જ નિયંત્રણમાં છે અને પ્રીમિયમ વધી રહ્યા છે, ત્યારે નિયમોને વધુ કડક કરીને વિતરણ નેટવર્કની આવક ઘટાડવાનો કોઈ તાર્કિક આધાર નથી.
લાખો લોકોની રોજગારી પર સંકટના વાદળો
IBAI દ્વારા સૌથી મોટી ચિંતા રોજગારીને લઈને વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સંસ્થાના મતે, IRDAIના આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારોને કારણે આગામી પાંચ વર્ષમાં 10 લાખથી વધુ લોકોની આજીવિકા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
ભારતમાં હાલમાં કુલ 27.18 લાખ પોઈન્ટ-ઓફ-સેલ (POS) વીમા કર્મચારીઓ કાર્યરત છે.
આમાંથી 54%થી વધુ (લગભગ 14.81 લાખ) કર્મચારીઓને વીમા બ્રોકર્સ દ્વારા સીધી વ્યાવસાયિક અને ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
મોટર ઇન્સ્યોરન્સ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (MISPs)ના નેટવર્કમાં વીમા બ્રોકર્સની ભાગીદારી આશરે 62% જેટલી છે.
આ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા મોટાભાગના લોકો ટાયર-2, ટાયર-3 શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહે છે, જેમની આજીવિકા મોટર વાહન વીમાના રિટેલ વેચાણ અને સર્વિસિંગ પર આધારિત છે. જો કમિશનમાં આ પ્રકારનો જંગી કાપ મૂકવામાં આવે તો આ વિશાળ નેટવર્ક અને તેના પર નિર્ભર પરિવારોને ભારે આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
