સુપ્રીમ કોર્ટમાં CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામેની અરજીઓ પર સુનાવણી

CEC જ્ઞાનેશ કુમારની મુશ્કેલી વધશે? SIR, 13 કરોડ નામો અને ECINet-ERONet પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસ

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એટલે કે CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે દાખલ કરવામાં આવેલી બે મહત્વપૂર્ણ અરજીઓ પર સોમવાર, 5 ઓક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થવાની છે. ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઈન્ડિયા સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનની ત્રણ સભ્યોની બેન્ચ આ મામલાની સુનાવણી કરશે. અરજીઓમાં ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોની પ્રક્રિયા, મતદાર યાદીના વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIR અને CECની કાર્યપ્રણાલી અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.

CEC સામે શું છે મુખ્ય આરોપ?

પટણા નિવાસી રાકેશ કુમાર સિંહ અને વકીલ શૈલેન્દ્ર મણિ ત્રિપાઠીએ આ અરજીઓ દાખલ કરી છે. અરજદારોનો મુખ્ય આરોપ છે કે CEC જ્ઞાનેશ કુમારે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો પોતાના બે સહયોગી ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીની કથિત સહમતિ વિના લીધા હતા.

અરજીઓમાં SIR સંબંધિત નિર્ણયો, માર્ગદર્શિકા અને ચૂંટણી પંચના સોફ્ટવેરમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોને પણ પડકારવામાં આવ્યા છે. અરજદારોનો સવાલ છે કે જો આ સત્તા સમગ્ર ચૂંટણી પંચની છે, તો તેનો ઉપયોગ માત્ર CEC દ્વારા કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો?

14 વખત વાંધો ઉઠાવવાનો દાવો

આ મામલો ત્યારે વધુ ચર્ચામાં આવ્યો જ્યારે એક રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં SIR સંબંધિત નિર્ણયો અને આદેશો સામે ઓછામાં ઓછા 14 વખત સત્તાવાર વાંધો નોંધાવ્યો હતો.

કથિત રીતે બંને અધિકારીઓનું કહેવું હતું કે કેટલાક નિર્ણયો તેમની જાણકારી અથવા ભલામણ વિના લેવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે આ આરોપોને અલગ રીતે રજૂ કર્યા છે. પંચનું કહેવું છે કે કોઈપણ સંસ્થામાં ચર્ચા દરમિયાન અલગ-અલગ મત હોવો સામાન્ય બાબત છે અને ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આદેશોને કાયદેસર માન્યતા પ્રાપ્ત છે.

CECને કામથી રોકવાની માંગ

રાકેશ કુમાર સિંહની જનહિત અરજીમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ માંગ કરવામાં આવી છે કે અંતિમ નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી CEC જ્ઞાનેશ કુમારને તેમના પદના કાર્યો કરવાથી રોકવામાં આવે.

અરજદારે દલીલ કરી છે કે ચૂંટણી પંચનું બંધારણીય અને કાયદેસર રીતે નક્કી થયેલું બહુમતી સભ્યોનું સ્વરૂપ જળવાઈ રહેવું જોઈએ. જો કોઈ નિર્ણય સમગ્ર ચૂંટણી પંચની સત્તા હેઠળ આવતો હોય, તો તે નિર્ણય માત્ર એક વ્યક્તિ દ્વારા લેવામાં આવ્યો હોય તો તેની કાયદેસરતા અંગે તપાસ થવી જરૂરી છે.

13 કરોડ નામો દૂર કરવાના આરોપની તપાસ

બીજી અરજીમાં SIR દરમિયાન આશરે 13 કરોડ મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હોવાના આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદારે સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતામાં SIT અથવા ન્યાયિક તપાસની માંગ કરી છે.

આ ઉપરાંત, CEC અને અન્ય સંબંધિત અધિકારીઓ સામે કથિત રીતે ફરજનું પાલન ન કરવા બદલ ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.

ECINet અને ERONetનું ફોરેન્સિક ઓડિટ

અરજીઓમાં ચૂંટણી પંચની ECINet અને ERONet સિસ્ટમનું ફોરેન્સિક ઓડિટ કરાવવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે SIR દરમિયાન સોફ્ટવેરમાં થયેલા ફેરફારો અને મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારોની સ્વતંત્ર ટેકનિકલ તપાસ થવી જોઈએ.

સાથે જ ચૂંટણી પંચના મૂળ રેકોર્ડ, સંબંધિત ફાઇલો, ફાઇલ નોટિંગ અને બેઠકોની મિનિટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.

ફોર્મ-6માં ફેરફાર પર પણ સવાલ

મતદાર તરીકે નોંધણી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ફોર્મ-6માં થયેલા ફેરફારને પણ અરજીમાં પડકારવામાં આવ્યો છે. અરજદારોનો આરોપ છે કે સોફ્ટવેરમાં ફેરફાર કરીને મતદારો પાસેથી પિતૃ સંબંધિત વિગતો અને અગાઉના SIR સાથે જોડાયેલી માહિતી માંગવામાં આવી હતી.

તેમનો દાવો છે કે આ પ્રકારની નવી માહિતી માંગવા માટે જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને નિયમોમાં ફેરફાર કરવો જરૂરી હતો. માત્ર સોફ્ટવેરમાં ફેરફાર કરીને આ પ્રક્રિયા લાગુ કરી શકાય નહીં.

હવે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પર નજર

આ સમગ્ર મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન માત્ર SIR પૂરતો મર્યાદિત નથી. ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય સંસ્થામાં નિર્ણયો કેવી રીતે લેવામાં આવે, CEC અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોની સત્તાઓનું સંતુલન કેવી રીતે જળવાય અને ટેકનિકલ ફેરફારો માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન થયું કે નહીં—આ મુદ્દાઓ પણ મહત્વના બની શકે છે.