ફૂડ પોઈઝનિંગમાં પેટના મરોડથી રાહત મેળવવાની સચોટ રીતો: જાણો ફોર્ટિસના ડોક્ટરની સલાહ
ખરાબ કે વાસી ખોરાક ખાવાથી થતી ફૂડ પોઈઝનિંગની સમસ્યા આજના સમયમાં ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. જ્યારે દૂષિત ખોરાક કે પાણી દ્વારા વિષક્ત પદાર્થો (Toxins) આપણા પાચનતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે શરીર તેમને કુદરતી રીતે બહાર ફેંકવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પેટમાં તીવ્ર અસહ્ય મરોડ, આંચકી, ઉલટી, ઝાડા અને સતત અશક્તિ જેવી તકલીફો ઊભી થાય છે. જો યોગ્ય સમયે તેનો ઉપચાર કરવામાં ન આવે તો શરીરમાં પાણીનું સ્તર ઘટી જવાથી સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે.
ફરીદાબાદ સ્થિત ફોર્ટિસ હોસ્પિટલના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી વિભાગના કન્સલ્ટન્ટ ડો. નિર્દેશ ચૌહાણ જણાવે છે કે ફૂડ પોઈઝનિંગ દરમિયાન થતા પેટના દુખાવા અને મરોડથી કેવી રીતે રાહત મેળવવી.
1. ઇલેક્ટ્રોલાઇટ બેલેન્સ અને હાઇડ્રેશન
ઉલટી અને ઝાડાને કારણે શરીરમાંથી પાણી અને જરૂરી મિનરલ્સ ઝડપથી બહાર નીકળી જાય છે, જેનાથી પેટની આંચકી વધુ ગંભીર બને છે.
ORS અને પ્રવાહી: માત્ર સાદું પાણી પીવાને બદલે ડબ્લ્યુએચઓ (WHO) પ્રમાણિત ORS નું દ્રાવણ અથવા નાળિયેર પાણી ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પીવું જોઈએ.
પીવાની સાચી રીત: એકસાથે વધુ માત્રામાં પ્રવાહી ન પીતાં, દર 10 થી 15 મિનિટે થોડું-થોડું પ્રવાહી લેવું. આનાથી ઉલટી થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે અને શરીરમાં હાઇડ્રેશન જળવાઈ રહે છે.
2. આહારમાં યોગ્ય ફેરફાર (BRAT ડાયેટ)
ફૂડ પોઈઝનિંગ દરમિયાન પાચનતંત્ર ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે, તેથી આંતરડાને આરામ આપે તેવો હળવો આહાર લેવો જોઈએ.
શું ખાવું: મગની દાળની પાતળી ખીચડી, કેળાં, બાફેલા ચોખા, દલિયા અથવા પ્લેન ટોસ્ટ જેવા હળવા પદાર્થો શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
શું ન ખાવું: દૂધ અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ, કેફીનયુક્ત પીણાં (ચા-કોફી), તળેલું-તીખું ભોજન અને વધુ પડતા ગળ્યા જ્યુસથી દૂર રહેવું. આ ખોરાક આંતરડામાં એસિડિટી અને ગેસ વધારીને મરોડમાં વધારો કરે છે.
3. ગરમ શેકથી સ્નાયુઓને રાહત
પેટના નીચલા ભાગમાં શેક કરવાથી આંતરડાના સ્નાયુઓનો તણાવ ઘટે છે.
પેટ પર હોટ વોટર બેગ અથવા હીટિંગ પેડથી 15 થી 20 મિનિટ હળવો શેક કરવો.
ગરમીના કારણે આંતરડાના સ્નાયુઓ રિલેક્સ થાય છે, જેનાથી પેટમાં આવતી અચાનક આંચકી અને મરોડમાં તુરંત શાંતિ મળે છે.
4. દવાઓ અંગે વિશેષ સાવચેતી
સ્વ-દવા (Self-medication) ફૂડ પોઈઝનિંગમાં અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ડોક્ટરની સલાહ વગર ક્યારેય ઝાડા રોકવાની લોપેરામાઈડ (Loperamide) જેવી દવાઓ ન લેવી. આ દવાઓ આંતરડાની કુદરતી હિલચાલ રોકી દે છે, જેનાથી ઝેરી બેક્ટેરિયા પેટમાં જ સંગ્રહિત રહે છે અને ઇન્ફેક્શન વધી શકે છે.
જો અસહ્ય દુખાવો કે મરોડ થાય, તો તબીબી સલાહ બાદ જ એન્ટીસ્પાસમોડિક (Antispasmodic) દવાઓનો ઉપયોગ કરવો.
ગંભીર લક્ષણો અને ડોક્ટરનો સંપર્ક
કેટલાક કિસ્સાઓમાં ગૃહઉપચાર કરવાને બદલે તાત્કાલિક નિષ્ણાત ડોક્ટર કે ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જરૂરી બને છે:
પેટમાં ખૂબ જ તીવ્ર અને અસહ્ય દુખાવો થવો.
સતત 102°F કરતાં વધુ તીવ્ર તાવ આવવો.
ઝાડા કે ઉલટીમાં લોહી અથવા મ્યુકસ (ચીકાશ) દેખાવું.
પેશાબ થવાનો સંપૂર્ણ બંધ થઈ જવો અથવા ભારે ચક્કર આવવા.
