NCLTમાં ૬૭% રકમનું ગુમાવ્યું ‘હેરકટ’: લોન સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયામાં SBIને થયો અબજો રૂપિયાનો ફટકો
દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જંગી નાણાકીય નુકસાનનો સામનો કરી રહી હોવાની ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. આ નુકસાન પાછળ બેંકની પોતાની કેટલીક પ્રક્રિયાગત ક્ષતિઓ અને વિલંબ જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. તાજેતરમાં એક આરટીઆઈ (RTI) રિપોર્ટ દ્વારા સામે આવેલા આંકડા અનુસાર, બેંક છેલ્લા ૯ વર્ષમાં ૩૦૦થી વધુ લોન સેટલમેન્ટ કેસોમાં યોગ્ય રકમ વસૂલ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
RTI રિપોર્ટમાં શું બહાર આવ્યું?
મનીલાઈફના એક અહેવાલ મુજબ, પુણેના જાણીતા સામાજિક કાર્યકર વિવેક વેલંકરે દાખલ કરેલી આરટીઆઈ (RTI) અરજીના જવાબમાં આ ગંભીર ડેટા પ્રાપ્ત થયો છે. પ્રાપ્ત વિગતો મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૭-૧૮થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ વચ્ચે SBIએ કુલ ૩૦૯ લોન ખાતાઓને નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) અથવા તેવા જ અન્ય રિઝોલ્યુશન ફોરમમાં ઉકેલ માટે મોકલ્યા હતા.
આ ૩૦૯ લોન ખાતાઓમાં બેંકનું કુલ બાકી લેણું (ક્લેમ) ૧,૪૯,૮૯૫ કરોડ રૂપિયાનું હતું. જોકે, વિવિધ રિઝોલ્યુશન પ્લાન અને સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયાના અંતે બેંક માત્ર ૪૯,૭૨૭ કરોડ રૂપિયા જ વસૂલ કરી શકી હતી.
૬૭% રકમનું ઘાતક નુકસાન (‘હેરકટ’)
NCLT અને અન્ય મધ્યસ્થતા મંચો દ્વારા સેટલ કરવામાં આવેલા કેસોમાં, એસબીઆઈએ પોતાના કુલ દાવાની સરખામણીએ આશરે ૭૯ હજાર કરોડથી વધુ અને કુલ મળીને ૧ લાખ કરોડ રૂપિયા જેટલી ઓછી રકમ મેળવી છે. આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, બેંકે પોતાના કુલ ક્લેમના લગભગ ૬૭% રકમ એટલે કે ૧,૦૦,૧૬૮ કરોડ રૂપિયાનું મોટું નુકસાન (જેને બેંકિંગ ભાષામાં ‘હેરકટ’ કહેવામાં આવે છે) સહન કરવું પડ્યું છે.
આ ડેટા સ્પષ્ટ કરે છે કે સમાધાન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયેલા ૩૦૯ ખાતાઓમાં SBI માત્ર એક-તૃતીયાંશ (૧/૩) જેટલી જ રકમ રિકવર કરી શકી છે, જ્યારે બે-તૃતીયાંશ ભાગ પાણીમાં ગયો છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના તાજેતરના આંકડા
તાજેતરના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં પણ બેંકની વસૂલાતની સ્થિતિમાં ખાસ સુધારો જોવા મળ્યો નથી. આ વર્ષે એસબીઆઈએ ૪,૯૨૮ કરોડ રૂપિયાના કુલ દાવા ધરાવતા ૩૦ લોન ખાતાઓનો નિકાલ માત્ર ૧,૩૪૮ કરોડ રૂપિયામાં કર્યો હતો. આ સેટલમેન્ટના કારણે બેંકને સીધું ૩,૫૮૦ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું, જે લગભગ ૭૩% જેટલો મોટો ‘હેરકટ’ દર્શાવે છે.
રાઈટ-ઓફ (Right-off) અને NCLT હેરકટ વચ્ચેનો તફાવત
આ અહેવાલમાં બેંક દ્વારા વિવેકપૂર્ણ અથવા તકનીકી ધોરણે માંડી વાળેલી (Write-off) લોન અંગે પણ અલગ વિગતો આપવામાં આવી છે. ડેટા અનુસાર, રાઈટ-ઓફ કરાયેલી લોનની સામે બેંકે ૨૦,૮૩૮ કરોડ રૂપિયા એટલે કે આશરે ૧૪% જેટલી રકમ રિકવર કરી હતી.
અહીં એ નોંધવું જરૂરી છે કે NCLT દ્વારા થયેલું હેરકટ (સૂચિત સેટલમેન્ટ) અને બેંક દ્વારા કરવામાં આવતું લોન રાઈટ-ઓફ એ બે અલગ-અલગ બેંકિંગ કેટેગરી છે. રાઈટ-ઓફમાં બેંક પોતાના ચોપડેથી લોન હટાવે છે પરંતુ વસૂલાતનો પ્રયાસ ચાલુ રાખે છે, જ્યારે NCLT સેટલમેન્ટમાં જે રકમ જતી કરવામાં આવે છે તે કાયમી ધોરણે ગુમાવવી પડે છે.
