ડેન્ગ્યુનો તાવ ઉતર્યા પછી પણ ડેન્જર ઝોન? આ 48 કલાકમાં ભૂલથી પણ ન કરો આ ભૂલ
ડેન્ગ્યુનો તાવ ઓછો થતાં જ મોટાભાગના લોકો એવું માની લે છે કે હવે જોખમ ટળી ગયું છે અને દર્દી સંપૂર્ણપણે સાજો થઈ રહ્યો છે. પરંતુ ડેન્ગ્યુમાં પરિસ્થિતિ હંમેશા આવી નથી હોતી. વાસ્તવમાં તાવ ઉતરી ગયા પછીના ૨૪ થી ૪૮ કલાક દર્દીની માટે અત્યંત નાજુક અને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જ કેટલાક દર્દીઓની તબિયત અચાનક બિગડી શકે છે અને આ સાદો તાવ ગંભીર ડેન્ગ્યુનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો અને વૃદ્ધોની સંભાળ રાખતી વખતે આ તબક્કે વધારે સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે. ડેન્ગ્યુનું સંક્રમણ મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કામાંથી પસાર થાય છે, તેથી માત્ર તાવ જતો રહે તેને સંપૂર્ણ સાજા થવાની નિશાની ન માનવી જોઈએ.
પ્રથમ તબક્કો: તીવ્ર તાવ અને પ્રારંભિક લક્ષણો
ડેન્ગ્યુનો પહેલો તબક્કો તાવનો હોય છે, જે મચ્છર કરડ્યાના ૪ થી ૧૦ દિવસ પછી શરૂ થઈ શકે છે અને ૨ થી ૭ દિવસ સુધી ચાલુ રહે છે. આ તબક્કામાં દર્દીને અચાનક ખૂબ જ તીવ્ર તાવ આવે છે, જેની સાથે માથામાં અસહ્ય દુખાવો, આંખોની પાછળના ભાગમાં દુખાવો, તેમજ સ્નાયુઓ અને સાંધામાં અસહ્ય કળતર થાય છે. આ ઉપરાંત ત્વચા પર લાલાશ, ઉબકા, ઉલટી અને ભૂખ ન લાગવી જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. કેટલાક કિસ્સામાં ત્વચા પર ચકમા કે નાક-પેઢામાંથી હળવું રક્તસ્રાવ પણ થઈ શકે છે. આ સમયે દર્દીને પુષ્કળ પ્રમાણમાં પ્રવાહી આપવું અને સતત દેખરેખ રાખવી જરૂરી છે.
બીજો તબક્કો: ક્રિટિકલ ફેઝ અને છુપા જોખમો
ડેન્ગ્યુનો બીજો એટલે કે સૌથી જોખમી તબક્કો બીમારીના ત્રીજાથી સાતમા દિવસની વચ્ચે શરૂ થાય છે. આ જ એ સમય છે જ્યારે તાવ ઉતરવા લાગે છે. લોકો અહીં જ મોટી ભૂલ કરે છે અને તેને રિકવરી સમજી લે છે. તાવ ઓછો થયા પછીના ૨૪ થી ૪૮ કલાકમાં જ શરીરમાંથી પ્લાઝમાનું લીકેજ થઈ શકે છે અને પ્લેટલેટ્સ ઝડપથી ઘટી શકે છે. આ કારણે શરીર શોકમાં જવાનું જોખમ વધી જાય છે. તેથી શરીરનું તાપમાન સામાન્ય થાય તો પણ દર્દીનું બ્લડ પ્રેશર અને પ્લેટલેટ્સ તપાસતા રહેવું જોઈએ.
કટોકટીના લક્ષણો: ક્યારે તુરંત હોસ્પિટલ પહોંચવું?
જો તાવ ઉતર્યા પછી દર્દીને પેટમાં અસહ્ય દુખાવો થાય કે પેટ સ્પર્શ કરવાથી પણ દુખે, તો તે ગંભીર બાબત છે. દિવસમાં ૩ થી વધુ વખત સતત ઉલટી થવી, નાક કે પેઢામાંથી લોહી નીકળવું, ઉલટીમાં લોહી આવવું કે મળનો રંગ કાળો થવો એ શરીરની અંદર રક્તસ્રાવ થવાના સંકેત છે. આ ઉપરાંત દર્દી ખૂબ જ સુસ્ત થઈ જાય, અતિશય બેચેની અનુભવે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે, ત્વચા ઠંડી કે પીળી પડી જાય તો ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર તબીબી મદદ લેવી જોઈએ.
કોણે વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ?
કેટલાક ગ્રાહકો કે દર્દીઓમાં ગંભીર ડેન્ગ્યુ થવાનું જોખમ વધારે હોય છે. જેમાં ૧૦ વર્ષથી નાની વયના બાળકો, ૬૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધો અને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે કિડની-લીવરની સમસ્યા ધરાવતી વ્યક્તિઓ સામેલ છે. ખાસ કરીને જે લોકોને બીજી વખત ડેન્ગ્યુનું સંક્રમણ થયું હોય, તેમનામાં ગંભીર સ્થિતિ સર્જાવાની શક્યતા સૌથી વધુ રહે છે.
ત્રીજો તબક્કો: રિકવરી અને સાજા થવાની પ્રક્રિયા
ક્રિટિકલ ફેઝ કોઈપણ ગંભીર જટિલતા વગર પસાર થઈ જાય પછી બીમારીના છઠ્ઠા કે સાતમા દિવસે સાજા થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. દર્દીને ભૂખ પાછી લાગે છે, થાક ઓછો થાય છે અને રક્તમાં પ્લેટલેટ્સનું પ્રમાણ કુદરતી રીતે વધવા લાગે છે. શરીરમાં જમા થયેલું વધારાનું પ્રવાહી ફરીથી બ્લડ સર્ક્યુલેશનમાં આવતા દર્દીને પેશાબ વધુ પ્રમાણમાં થાય છે. આ તબક્કે ત્વચા પર ખંજવાળ સાથે આછી ફોલ્લીઓ પણ જોવા મળી શકે છે, જે સાજા થવાની સકારાત્મક નિશાની છે.
