સતત તરસ લાગવી સામાન્ય નથી: ડાયાબિટીસથી લઈને કિડનીની સમસ્યા સુધીના 5 મુખ્ય કારણો
પાણી પીધા પછી પણ જો તમારું ગળું વારંવાર સુકાતું હોય અને સતત તરસ લાગતી રહેતી હોય, તો તેને સામાન્ય બાબત ગણીને અવગણવી યોગ્ય નથી. તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ લક્ષણ પોતે કોઈ સીધો રોગ ન હોઈ શકે, પરંતુ તે શરીરમાં અંદરથી ચાલી રહેલી કોઈ મોટી ગડબડ અથવા સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા તરફ ચોક્કસ સંકેત આપે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં, વારંવાર તરસ લાગવાનું મુખ્ય કારણ ડીહાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીની અછત) હોય છે. વધુ પડતી શારીરિક મહેનત, અતિશય પરસેવો થવો, તીવ્ર તડકામાં રહેવું અથવા ખારા ખાદ્યપદાર્થોનું વધુ પડતું સેવન કરવાથી શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે. આ ઉપરાંત ચાય, કોફી જેવા કેફીનયુક્ત પીણાં અને આલ્કોહોલનું વધુ સેવન પણ શરીરમાંથી પાણી બહાર ફેંકી દે છે, જેનાથી આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બને છે.
ડાયાબિટીસ (ડાયાબિટીસ મેલિટસ) નો પ્રારંભિક સંકેત
ડોક્ટરોના મતે, અસામાન્ય અને વારંવાર તરસ લાગવી એ ડાયાબિટીસનું મુખ્ય પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે. જ્યારે લોહીમાં સુગર (ગ્લુકોઝ) નું પ્રમાણ વધી જાય છે, ત્યારે શરીર પેશાબ વાટે વધારાના ગ્લુકોઝને બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પેશાબ સાથે શરીરમાંથી ઘણું પાણી પણ બહાર નીકળી જાય છે, જેના કારણે વ્યક્તિને વારંવાર અને તીવ્ર તરસ લાગવા માંડે છે.
કિડનીની તકલીફ અને પ્રવાહીનું અસંતુલન
આપણી કિડની શરીરમાં પાણી અને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સનું યોગ્ય સંતુલન જાળવવાનું મહત્વપૂર્ણ કાર્ય કરે છે. જો કિડની યોગ્ય રીતે કામ ન કરતી હોય, તો આ સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે. કિડનીના કાર્યમાં અવરોધ આવવાથી પણ દર્દીને વારંવાર તરસ લાગવાની અને પેશાબ જવાની તકલીફ થઈ શકે છે.
ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ (Diabetes Insipidus)
‘ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ’ એ એક વિશિષ્ટ તબીબી સ્થિતિ છે, જે સામાન્ય ડાયાબિટીસ (મેલિટસ) થી તદ્દન અલગ છે. આ સ્થિતિમાં શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવતા ચોક્કસ હોર્મોનની ઉણપ સર્જાય છે. તેના કારણે દર્દીને અતિશય તરસ લાગે છે અને દિવસ દરમિયાન વારંવાર પેશાબ જવું પડે છે.
ડ્રાય માઉથ (Dry Mouth) અથવા મોં સુકાવવાની સમસ્યા
કેટલીકવાર મોંમાં પૂરતા પ્રમાણમાં લાળ (Saliva) ન બનવાના કારણે પણ ગળું અને મોં સુકાઈ જાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘ડ્રાય માઉથ’ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં ગળું, જીભ અને મોંની અંદરનો ભાગ શુષ્ક થઈ જાય છે તેમજ હોઠ પણ ફાટવા લાગે છે. કેટલીક દવાઓની આડઅસર (Side Effects) ના કારણે પણ આ સમસ્યા થઈ શકે છે.
ડોક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?
જો પાણી પીધા પછી પણ સતત તરસ લાગવાની સમસ્યા લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે, તો તુરંત તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને જે લોકોને પહેલેથી જ ડાયાબિટીસ, થાઇરોઇડ, કિડની અથવા હોર્મોન સંબંધિત બીમારીઓ હોય તેમણે આ લક્ષણને બિલકુલ હળવાશથી ન લેવું જોઈએ. બાળકો અને વૃદ્ધોમાં ડીહાઇડ્રેશનની અસર વધુ ઝડપી અને ગંભીર થઈ શકે છે, તેથી સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર લેવી અત્યંત જરૂરી છે.
