કેન્સરથી ડરવાની નહીં, જાગરૂક થવાની જરૂર: કોલોનોસ્કોપી અને બાયોપ્સી અંગે ડોક્ટર પાસેથી જાણો સત્ય
આજના દોડધામભર્યા જીવન, બગડેલી જીવનશૈલી અને અસંતુલિત ખોરાકના કારણે પેટ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. આપણે અવારનવાર કબજિયાત, ગેસ, અપચો કે એસિડિટી જેવી તકલીફોને સામાન્ય ગણીને ઘરેલુ ઉપચારો કે મેડિકલ સ્ટોર પરથી જાતે દવાઓ લઈને દબાવવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પેટ અને આંતરડાથી જોડાયેલી લાંબા સમયની આ સમસ્યાઓ આગળ જતાં કોલોરેક્ટલ કેન્સર (મોટા આંતરડાનું કેન્સર) નું સ્વરૂપ લઈ શકે છે?
ફોર્ટિસ એસ્કોર્ટ્સ હાર્ટ ઈન્સ્ટિટ્યૂટના સર્જિકલ ઓન્કોલોજી કન્સલ્ટન્ટ ડો. વિનીત ગોયલ આ અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપતાં જણાવે છે કે, આ બીમારીના લક્ષણોને ઓળખીને યોગ્ય સમયે તેની તપાસ કરાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે કેન્સરના ભયાનક આંકડા (IARC રિપોર્ટ)
ઈન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર (IARC) ના ગ્લોબોકેન (GLOBOCAN) ના અહેવાલ મુજબ, કોલોરેક્ટલ કેન્સર એ વિશ્વભરમાં થતું ત્રીજું સૌથી સામાન્ય કેન્સર છે અને કેન્સરથી થતા મૃત્યુમાં વિશ્વમાં બીજું સૌથી મોટું કારણ છે.
વિશ્વમાં દર વર્ષે કોલોરેક્ટલ કેન્સરના આશરે 19.3 લાખ નવા કેસ નોંધાય છે.
આ રોગના કારણે વાર્ષિક આશરે 9.04 લાખ લોકોના મોત થાય છે.
મુખ્ય લક્ષણો જેને ક્યારેય અવગણવા નહીં
કોલોરેક્ટલ કેન્સરની શરૂઆતમાં કેટલાક ચોક્કસ ચિહ્નો જોવા મળે છે, જે અન્ય પેટના રોગો જેવા જ લાગી શકે છે:
પેટમાં ફેરફાર: દુખાવા વગરની ગાંઠ, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો કે આંતરડામાં સતત અસ્વસ્થતા.
પાચન સંબંધી લક્ષણો: મળમાં લોહી પડવું, લાંબા સમય સુધી ઝાડા કે કબજિયાત રહેવી, અને આંતરડામાં અવરોધ ઊભો થવો.
શારીરિક નબળાઈ: લોહીની ઉણપ (એનિમિયા), સતત થાક લાગવો, ભૂખ ઓછી લાગવી અને ઝડપથી વજન ઘટવું.
અન્ય ચિહ્નો: કમળો થવો કે હાડકામાં દુખાવો થવો પણ કેન્સરના લક્ષણો હોઈ શકે છે.
જો આ લક્ષણો 2 થી 3 સપ્તાહ કરતાં વધુ સમય સુધી રહે, તો તેને સામાન્ય ન ગણતા તાત્કાલિક નિષ્ણાત ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
કેન્સરનું નિદાન કેવી રીતે થાય છે? બાયોપ્સી અંગેની ગેરસમજ
કેન્સરનું ચોક્કસ નિદાન કરવા માટે બાયોપ્સી (Biopsy) એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને પ્રામાણિક તપાસ છે. બાયોપ્સીમાં શંકાસ્પદ ભાગ કે ગાંઠમાંથી ટિશ્યુ (પેશી) નો નાનો સેમ્પલ લઈને લેબોરેટરીમાં તપાસવામાં આવે છે.
બાયોપ્સી અંગેનો મોટો ભ્રમ: સમાજમાં એવી ખોટી ધારણા છે કે બાયોપ્સી કરાવવાથી કેન્સર શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ જાય છે. આ વાત સંપૂર્ણપણે ખોટી અને પાયાવિહોણી છે.
ગેરસમજનું નુકસાન: આ ડરના કારણે લોકો સમયસર તપાસ કરાવતા નથી, જેના કારણે રોગ એડવાન્સ સ્ટેજ (છેલ્લા તબક્કા) માં પહોંચી જાય છે અને દર્દીનો જીવ બચાવવો મુશ્કેલ બની જાય છે.
ક્યારે અને કોણે કરાવવી જોઈએ કોલોનોસ્કોપી?
આંતરરાષ્ટ્રીય હેલ્થ ગાઈડલાઈન્સ મુજબ, કેન્સરથી બચવા અને તેનું વહેલું નિદાન કરવા માટે નીચે મુજબની સલાહ આપવામાં આવે છે:
સામાન્ય વ્યક્તિઓ માટે: એક સ્વસ્થ વ્યક્તિએ 45 થી 50 વર્ષની ઉંમરે સ્ક્રીનિંગ કોલોનોસ્કોપી (Colonoscopy) કરાવવી જોઈએ અને ત્યારબાદ દર 10 વર્ષે એકવાર આ તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે.
આનુવંશિક જોખમ (Genetic Risk): કોલોરેક્ટલ કેન્સર જિનેટિક પણ હોઈ શકે છે. જો પરિવારમાં અગાઉ કોઈને મોટા આંતરડાનું કેન્સર રહ્યું હોય, તો તે પેઢી-દર-પેઢી આગળ વધી શકે છે. આવા પરિવારોએ નાની ઉંમરથી જ નિયમિત કોલોનોસ્કોપી કરાવવી જોઈએ જેથી લક્ષણો દેખાય તે પહેલાં પ્રથમ સ્ટેજમાં જ કેન્સરને પકડી શકાય.
