UPI: શું હવે UPI વાપરવા બદલ ચાર્જ ચૂકવવો પડશે? જાણો નાણા મંત્રી દ્વારા રજૂ કરાયેલા નવા વિધેયકની સંપૂર્ણ માહિતી
ભારતમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન કરનારા કરોડો યુઝર્સ માટે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામને લોકસભામાં ‘ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ’ રજૂ કર્યું છે. આ વિધેયકમાં એક એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે ભવિષ્યમાં બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ પર MDR (મર્ચેન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) ન લગાવવા પર રહેલા કાનૂની પ્રતિબંધને હટાવી શકે છે. આ બદલાવ બાદ સરકાર વેપારીઓને કરવામાં આવતા ₹૨,૦૦૦થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ૦.૨૫% થી ૦.૪૦% સુધીનો લેવી કે ચાર્જ લગાવવાની મંજૂરી આપી શકે છે.
શું છે આ MDR (મર્ચેન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ)?
MDR નો સરળ અર્થ એવો થાય છે કે જ્યારે કોઈ ગ્રાહક ડિજિટલ માધ્યમથી ચૂકવણી કરે છે, ત્યારે તે ડિજિટલ ચૂકવણી સ્વીકારવા માટે દુકાનદાર કે વેપારીએ પોતાની બેંક અથવા પેમેન્ટ પ્રોવાઈડર (જેમ કે PhonePe, Paytm, Google Pay) ને ચોક્કસ ફી ચૂકવવી પડે છે.
ગ્રાહક પર સીધો બોજ નથી: આ ફી ગ્રાહકો પાસેથી સીધી વસૂલવામાં આવતી નથી, પરંતુ વેપારીએ તેના ટ્રાન્ઝેક્શન પર આપવી પડે છે.
અપ્રત્યક્ષ અસર: સામાન્ય રીતે વેપારીઓ આ ચાર્જ ચૂકવે છે, પરંતુ જો ખર્ચ વધે તો વેપારીઓ વસ્તુઓ કે સેવાની કિંમતમાં આ ખર્ચ ઉમેરી શકે છે, જેનાથી ગ્રાહકો પર અપ્રત્યક્ષ બોજ પડી શકે છે.
પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) ટ્રાન્સફર મુક્ત: એક વ્યક્તિ દ્વારા બીજી વ્યક્તિના ખાતામાં કરવામાં આવતા સામાન્ય પૈસાના વ્યવહારને આ દાયરામાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર રાખવામાં આવશે.
શું સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા UPI ઉપયોગ પર અસર પડશે?
સરકારના આ પ્રસ્તાવથી સામાન્ય લોકોએ બિલકુલ ગભરાવાની જરૂર નથી. જો ભવિષ્યમાં ₹૨,૦૦૦થી વધુના બિઝનેસ UPI પેમેન્ટ પર MDR લાગુ કરવામાં આવે તો પણ ૯૫% લોકોના દૈનિક વ્યવહારો પર તેની કોઈ જ અસર નહીં પડે.
આંકડા શું કહે છે?
UPI દ્વારા થતા કુલ ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી આશરે ૯૫% ટ્રાન્ઝેક્શન ₹૨,૦૦૦ કે તેથી ઓછી રકમના હોય છે. માત્ર ૫% ટ્રાન્ઝેક્શન જ ₹૨,૦૦૦થી વધુના હોય છે (જોકે રકમની દ્રષ્ટિએ આ ૫% વ્યવહારો કુલ મૂલ્યના ૬૫% હિસ્સો ધરાવે છે).
આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે જો તમે શાકભાજી, દૂધ, કરિયાણું ખરીદો છો, ચા-નાસ્તો કરો છો, રેસ્ટોરન્ટનું નાનું બિલ ચૂકવો છો કે ઓટો-ટેક્સીનું ભાડું UPIથી આપો છો, તો તમારા માટે UPI પહેલાની જેમ જ તદ્દન મફત રહેશે. માત્ર ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, જ્વેલરી, ફર્નિચર કે મોટા શોપિંગ બિલ જેવા ₹૨,૦૦૦થી વધુના મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન પર જ આની અસર જોવા મળી શકે છે.
શું અત્યારે જ પેમેન્ટ પર પૈસા ચૂકવવા પડશે?
ના, બિલકુલ નહીં. સરકાર અને નાણા મંત્રાલયના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ બિલ પસાર થવાનો અર્થ એવો નથી કે આવતીકાલથી જ UPI પર ચાર્જ લાગવા માંડશે.
૧. માત્ર કાનૂની વિકલ્પ: આ બિલ માત્ર સરકારને ભવિષ્યમાં નિયમો બદલવાનો અને જરૂર પડે તો ચાર્જ મંજૂર કરવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે. ૨. હાલ કોઈ નિર્ણય નહીં: MDR ક્યારે લાગુ થશે કે પછી ખરેખર લાગુ કરવામાં આવશે કે નહીં, તે અંગે હાલમાં કોઈ આખરી નિર્ણય લેવાયો નથી. ૩. અલગથી થશે જાહેરાત: જો ભવિષ્યમાં રિઝર્વ બેંક (RBI) કે સરકાર MDR લાગુ કરવાનો નિર્ણય કરશે, તો તેની અલગથી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવશે અને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવશે.
