Plastic Note: કાગળ વિરુદ્ધ પ્લાસ્ટિક નોટ: વૉશિંગ મશીન અને સર્ફના પાણીમાં પણ કેમ ખરાબ નથી થતી પોલિમર નોટ?
અવારનવાર ઉતાવળમાં કપડાં ધોતી વખતે પેન્ટ કે શર્ટના ખિસ્સામાં પૈસા રહી જવા એ એક સામાન્ય બાબત છે. જ્યારે કાગળની નોટો વૉશિંગ મશીનના પાણી અને ડિટર્જન્ટના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે પલળીને ગલી જાય છે, ફાટી જાય છે અથવા તેનો રંગ ઊડી જાય છે. ત્યારબાદ આવી નોટોનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે.
આ જ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પ્લાસ્ટિક એટલે કે પોલિમર નોટો લાવવા પર વિચારણા કરી રહી છે. પરંતુ સવાલ એ થાય છે કે જો પ્લાસ્ટિકની નોટ ખિસ્સામાં રહી જાય અને વૉશિંગ મશીનમાં ધોવાઈ જાય, તો શું તે પાણી અને સર્ફના આ ચક્રને સહન કરી શકશે? ચાલો આ વિષય પર વિગતવાર સમજીએ.
વૉશિંગ મશીનમાં પ્લાસ્ટિકની નોટનું શું થશે?
પોલિમર અથવા પ્લાસ્ટિક નોટો એક ખાસ પ્રકારની સિન્થેટિક પ્લાસ્ટિક ફિલ્મથી બનાવવામાં આવે છે. આ ખાસ મટીરિયલના કારણે પાણી કે સાબુ/ડિટર્જન્ટની તેની ઉપર કોઈ ખરાબ અસર થતી નથી.
જો ભૂલથી તમારી પ્લાસ્ટિકની નોટ વૉશિંગ મશીનમાં જતી રહે, તો પણ તે પાણીને બિલકુલ સોષતી નથી. ડિટર્જન્ટમાં રહેલા કેમિકલ્સ પણ આ પ્લાસ્ટિક મટીરિયલ તેમજ તેના પર છપાયેલી ગાંધીજીની તસવીર કે સીરિયલ નંબરને નુકસાન પહોંચાડી શકતા નથી. મશીનમાંથી બહાર કાઢ્યા પછી આ નોટ સુકાયા બાદ લગભગ એવી જ દેખાશે જેવી તે ધોવાયા પહેલાં હતી.
મશીન ધોવાણ દરમિયાન થઈ શકતું મામૂલી નુકસાન
ભલે પ્લાસ્ટિકની નોટ પાણીમાં ઓગળતી કે ગળતી નથી, પરંતુ વૉશિંગ મશીનની અંદર ચાલતી પ્રક્રિયાને કારણે તેને થોડું મામૂલી નુકસાન ચોક્કસ થઈ શકે છે:
કરચલીઓ અને કાયમી લાઈનો: જ્યારે વૉશિંગ મશીનમાં કપડાં ઝડપથી ગોળ ફરે છે, ત્યારે નોટ કપડાંની વચ્ચે દબાઈને ખરાબ રીતે કરચલાઈ શકે છે. જોકે પોલિમર નોટ પાછી સીધી થઈ જાય છે, પરંતુ વધુ પડતા દબાણને કારણે તેના પર કાયમી લાઈનો (પ્લાસ્ટિક પર પડતી કરચલીઓ) રહી શકે છે.
ગરમ પાણી અને ડ્રાયરનો ખતરો: જો તમે કપડાં ધોવા માટે વૉશિંગ મશીનમાં ‘હોટ વૉટર મોડ’ (ગરમ પાણી) નો ઉપયોગ કરો છો, અથવા મશીનમાંથી કાઢ્યા પછી નોટને સુકવવા માટે ડ્રાયરની તીવ્ર ગરમીનો ઉપયોગ કરો છો, તો પ્લાસ્ટિક નોટ પીગળી અથવા સંકોચાઈ (shrink થઈ) શકે છે. પ્લાસ્ટિક નોટો માત્ર સામાન્ય તાપમાન ધરાવતું પાણી જ સહન કરી શકે છે.
કાગળની નોટ વિરુદ્ધ પ્લાસ્ટિક નોટ: આયુષ્ય અને સ્વચ્છતા
દુનિયાભરમાં કાગળની નોટોની જગ્યાએ પ્લાસ્ટિક નોટો અપનાવવાનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ તેમનું લાંબુ આયુષ્ય છે.
લાંબી ટકાઉક્ષમતા: સામાન્ય કાગળની નોટ બજારમાં સતત ચલણમાં રહેવાને કારણે સરેરાશ ૧ થી ૨ વર્ષની અંદર જ ગંદી થઈને ફાટવા લાગે છે. તેની સરખામણીમાં, પ્લાસ્ટિકની નોટ બજારમાં ઓછામાં ઓછા ૫ થી ૭ વર્ષ સુધી કોઈપણ જાતની ક્ષતિ વગર સરળતાથી ચાલી શકે છે.
સ્વચ્છતા અને જીવાણુથી સુરક્ષા: કાગળની નોટો ખૂબ જ ઝડપથી પરસેવો, તેલ, ધૂળ અને માટી સોષી લે છે, જેના કારણે તેની સપાટી પર બેક્ટેરિયા અને વાયરસ ઝડપથી પંગ્રે છે. પરંતુ પ્લાસ્ટિકની નોટોની ચીકણી સપાટી પર ગંદકી ચોંટતી નથી, જેથી તે લાંબા સમય સુધી એકદમ સાફ, સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત રહે છે.
ભવિષ્યમાં પ્લાસ્ટિક નોટોનું મહત્વ
ભારતમાં નોટોની વારંવાર બદલી અને નવી નોટો છાપવાનો ખર્ચ બચાવવા માટે પ્લાસ્ટિક નોટો એક ઉત્તમ વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે. પાણી, ધૂળ અને ડિટર્જન્ટ સામે ટકી રહેવાની તેની ક્ષમતા તેને ભારતીય વપરાશકારો માટે વધુ વ્યવહારુ બનાવે છે, જેઓ અવારનવાર ઉતાવળમાં ખિસ્સા ચકાસ્યા વગર કપડાં ધોવા માટે મશીનમાં નાખી દેતા હોય છે.
