Childhood Obesity: 2030 સુધીમાં વિશ્વના 11% ઓબેસિટી ધરાવતા બાળકો ભારતમાં હશે: ICMR-NIN એ તૈયાર કરી વિશેષ ન્યુટ્રિશન પોલિસી
ભારતમાં બાળકો અને કિશોરોમાં વધતું જતું વજન અને સ્થૂળતા (ઓબેસિટી) હવે માત્ર એક શારીરિક સમસ્યા નથી રહી, પરંતુ દેશ માટે એક ગંભીર આરોગ્ય પડકાર બની ચૂકી છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલા ‘વર્લ્ડ ઓબેસિટી એટલાસ 2026’ ના અહેવાલ અનુસાર, ભારતમાં હાલમાં લગભગ ૪.૧ કરોડ બાળકો અતિશય વજન અથવા સ્થૂળતાની ગંભીર સમસ્યાથી પીડાઈ રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે જો આ પરિસ્થિતિ આવી જ રહેશે, તો વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં વિશ્વભરમાં બાળપણની સ્થૂળતાના કુલ કિસ્સાઓમાંથી ૧૧ ટકાથી વધુ કેસ એકલા ભારતમાં હશે. આ ગંભીર ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને, ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) એ બાળકોના આહાર અને તેમની આસપાસના ખાદ્ય વાતાવરણમાં સુધારો કરવા માટે એક વ્યાપક રાષ્ટ્રીય રોડમેપ રજૂ કર્યો છે.
નીતિ આયોગ દ્વારા નવી રાષ્ટ્રીય નીતિનું વિમોચન
ICMR ના નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ન્યુટ્રિશન (NIN) ની આગેવાની હેઠળના ‘લેટ્સ ફિક્સ અવર ફૂડ’ કન્સોર્ટિયમે આ દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. સંસ્થા દ્વારા ‘પ્રાયોરિટી પોલિસી એક્શન્સ ટુ પ્રમોટ હેલ્ધિયર ડાયટ્સ એન્ડ ફૂડ એન્વાયર્નમેન્ટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એન્ડ એડોલસેન્ટ્સ ઇન ઇન્ડિયા’ નામનો એક મહત્વપૂર્ણ પોલિસી દસ્તાવેજ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.
આ નીતિ દસ્તાવેજનું વિમોચન નીતિ આયોગના સભ્ય ડૉ. એમ. શ્રીનિવાસ ના હસ્તે કરવામાં આવ્યું હતું. આ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બાળકો અને કિશોરોમાં નાની વયે થતા ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય રોગ જેવી ગંભીર બિન-ચેપી બીમારીઓ (NCDs) ના જોખમને અટકાવવાનો છે. આ દસ્તાવેજ લગભગ ત્રણ વર્ષના ઊંડા સંશોધન અને વિવિધ રાજ્યોના મૂલ્યાંકન બાદ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
જંક ફૂડની જાહેરાતો પર કડક નિયંત્રણો અને કાનૂની પ્રતિબંધો
ICMR ના આ રોડમેપમાં બાળકોને લક્ષ્ય બનાવીને કરવામાં આવતી અસ્વાસ્થ્યપ્રદ (Unhealthy) ખાદ્ય પદાર્થોની જાહેરાતો સામે આકરા પગલાં લેવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
HFSS ફૂડ પર લગામ: વધારે પડતી ચરબી, મીઠું અને ખાંડ (HFSS – High Fat, Salt, and Sugar) ધરાવતા ખોરાકની માર્કેટિંગ પર હવે સ્વૈચ્છિક નિયમોના બદલે કડક કાનૂની પ્રતિબંધો લાદવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભ્રામક દાવો બંધ: ટીવી, સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર બાળકોને આકર્ષતી અને ખોટા હેલ્થ ક્લેમ (આરોગ્યના દાવા) કરતી જાહેરાતો પર સંપૂર્ણ રોક લગાવવાની માંગ કરાઈ છે.
મૂળ કારણો: રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ, જંક ફૂડની સરળ ઉપલબ્ધતા, આક્રમક જાહેરાતો અને યોગ્ય પોષણ અંગેની માહિતીનો અભાવ એ બાળકોમાં સ્થૂળતા વધવાના મુખ્ય કારણો છે.
પેકેટ પર સ્પષ્ટ અને સરળ ન્યુટ્રિશન લેબલિંગ (FOPL)
પોલિસી દસ્તાવેજમાં પ્રોસેસ્ડ અને પેકેજ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સના પેકેટની આગળના ભાગે ‘ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલ’ (FOPL) લગાવવાની ખાસ ભલામણ કરવામાં આવી છે.
આ સિસ્ટમથી માતા-પિતા અને બાળકો કોઈપણ ખાદ્ય પદાર્થ ખરીદતા પહેલા જ સરળતાથી સમજી શકશે કે તેમાં સોડિયમ, શુગર કે સેચ્યુરેટેડ ફેટનું પ્રમાણ સુરક્ષિત મર્યાદા કરતા વધારે છે કે નહીં. આ સ્પષ્ટ લેબલિંગ લોકોને બજારમાં ઉપલબ્ધ વિવિધ વિકલ્પોમાંથી આરોગ્યપ્રદ ખોરાક પસંદ કરવામાં મદદ કરશે.
ડિજિટલ સાક્ષરતા અને કોમિક બુક્સ દ્વારા જાગૃતિ
બાળકો પોતાના આહાર પ્રત્યે પોતે જ સજાગ બને તે માટે આ રોડમેપમાં શિક્ષણ અને જાગૃતિ પર વિશેષ ભાર મુકાયો છે. આ માટે ખાસ ડિજિટલ લિટરસી મોડ્યુલ્સ અને ઈ-લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવાની યોજના છે.
તેમજ, ICMR-NIN દ્વારા કિશોરો માટે રસપ્રદ કોમિક બુક્સ અને વાર્તાઓના માધ્યમથી શિક્ષણ આપવાની પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ ક્રિએટિવ માધ્યમો દ્વારા બાળકો ખૂબ જ સરળતાથી સમજી શકશે કે અતિશય મીઠું અને ખરાબ ફેટ ધરાવતો આહાર તેમના શરીર માટે કેટલો નુકસાનકારક છે.
