Cyber Fraud: દેશમાં ઝડપથી વધી રહી છે ઓનલાઈન ઠગાઈ, 1930 હેલ્પલાઈન દ્વારા સરકારે બચાવ્યા 11,158 કરોડ રૂપિયા
આજના ડિજિટલ યુગમાં દેશમાં ઓનલાઈન સુવિધાઓ જેટલી ઝડપથી વધી રહી છે, તેની સામે સાયબર ફ્રોડ અને ઓનલાઈન ઠગાઈનું જોખમ પણ એટલી જ આક્રમક રીતે વધી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં આપેલી માહિતી અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૫ વચ્ચે ઓનલાઈન નાણાકીય ઠગાઈના ૬૫.૮૯ લાખથી વધુ કિસ્સાઓમાં સામાન્ય નાગરિકોએ ૫૫,૦૫૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ રકમ ગુમાવી છે.
આ ઉપરાંત, નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૪માં દેશમાં પહેલીવાર સાયબર ગુનાઓનો આંકડો ૧ લાખને પાર કરીને ૧,૦૧,૯૨૮ કેસ પર પહોંચી ગયો છે.
CFCFRMS અને ૧૯૩૦ હેલ્પલાઈને બચાવ્યા ૧૧,૧૫૮ કરોડ રૂપિયા
સાયબર ઠગાઈના વધતા કિસ્સાઓ સામે દેશના નાગરિકોના નાણાં સુરક્ષિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C) દ્વારા ‘સિટિઝન ફાઈનાન્શિયલ સાયબર ફ્રોડ રિપોર્ટિંગ એન્ડ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ’ (CFCFRMS) ની રચના કરવામાં આવી છે.
રૂ. ૧૧,૧૫૮ કરોડની બચત: વર્ષ ૨૦૨૧થી ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ સુધીમાં આ સિસ્ટમ દ્વારા ૩૨.૮૦ લાખથી વધુ ફરિયાદોમાં ૧૧,૧૫૮ કરોડ રૂપિયાથી વધુની રકમ ઠગોના હાથમાં જતાં બચાવી લેવાઈ છે.
૧૯૩૦ હેલ્પલાઈન નંબર: નાગરિકો કોઈપણ નાણાકીય ઠગાઈનો ભોગ બને કે તરત જ ૧૯૩૦ નંબર પર કોલ કરીને પોતાની ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
નાણાં ફ્રીઝ કરવાની કામગીરી: ફરિયાદોના આધારે રૂ. ૮,૧૮૯ કરોડથી વધુની રકમ પર લિયન (Lien) માર્ક કરીને બેંક ખાતામાં જ ટ્રાન્સફર રોકી દેવાઈ હતી અને ૧.૯૫ લાખથી વધુ FIR નોંધવામાં આવી છે.
દેશના કયા રાજ્યોમાં સાયબર ક્રાઈમનું જોખમ સૌથી વધુ?
NCRB ના આંકડા અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૦માં દેશમાં સાયબર ક્રાઈમના ૫૦,૦૩૫ કેસ હતા, જે ૨૦૨૪માં વધીને બમણાથી પણ વધુ થઈ ગયા છે. દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોની સ્થિતિ જોઈએ તો:
તેલંગાણા અગ્રસ્થાને: ૨૦૨૪માં સૌથી વધુ ૨૭,૨૩૦ કેસ સાથે તેલંગાણા પ્રથમ ક્રમે રહ્યું છે.
કર્ણાટક અને યુપી: કર્ણાટકમાં ૨૧,૯૯૩ કેસ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ૧૧,૦૭૩ કેસ નોંધાયા છે.
મહારાષ્ટ્ર અને બિહાર: મહારાષ્ટ્રમાં ૯,૯૨૨ અને બિહારમાં ૬,૩૮૦ સાયબર ગુનાઓ નોંધાયા હતા.
ગુજરાતની સ્થિતિ: ગુજરાતમાં ૨૦૨૪ દરમિયાન ૧,૫૯૨ સાયબર ગુનાના કિસ્સા સામે આવ્યા હતા.
કયા પ્રકારના સાયબર ગુના સૌથી વધુ વધી રહ્યા છે?
આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કરતા સ્પષ્ટ થાય છે કે સાયબર ગુનેગારોનો મુખ્ય ટાર્ગેટ સામાન્ય લોકોની કમાણી લૂંટવાનો અને કોમ્પ્યુટર સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરવાનો છે:
કોમ્પ્યુટર અને આઈટી એક્ટ હેઠળના ગુના: વર્ષ ૨૦૨૪માં કોમ્પ્યુટર સંબંધિત અસામાજિક કે ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓના ૩૬,૯૨૦ કેસ અને અશ્લીલ સામગ્રીના પ્રસારણના ૬,૯૯૦ કેસ નોંધાયા છે.
નાણાકીય ઠગાઈ અને ચીટીંગ: ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS/IPC) હેઠળ ઠગાઈ (Fraud) ના ૨૯,૭૫૮ કેસ અને વિશ્વાસઘાત/ચીટીંગના ૧૯,૨૯૬ કેસ નોંધાયા છે.
સાયબર સુરક્ષા મજબૂત કરવા સરકારના આક્રમક પગલાં
ગૃહ મંત્રાલયે સંસદમાં માહિતી આપી હતી કે આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશભરના સાયબર નેટવર્કને તોડી પાડવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે:
સાયબર કમાન્ડો અને ફોરેન્સિક લેબ: તમામ રાજ્યોમાં સાયબર ફોરેન્સિક લેબની સ્થાપના અને ‘સાયબર કમાન્ડો’ પ્રોગ્રામ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
મની રિસ્ટોરેશન મોડ્યુલ: પીડિતોના પૈસા ઝડપથી પરત મળે તે માટે નવી Standard Operating Procedure (SOP) અને ઓટોમેટેડ મની રિસ્ટોરેશન સિસ્ટમ કાર્યરત કરાઈ છે.
