Instagram: ઇન્સ્ટાગ્રામ યુઝર્સનો મોટો વિજય: પ્રાઇવસી વિવાદ બાદ મેટાએ ચુપચાપ હટાવ્યું નવું AI ‘Muse’ ટૂલ
ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) આજે ભારતમાં અને સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતું સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે. લોકો કલાકો સુધી રીલ્સ જોવા, ફોટોઝ પોસ્ટ કરવા કે મિત્રો સાથે કનેક્ટ રહેવા આ એપનો ઉપયોગ કરે છે. આ લોકપ્રિયતા વચ્ચે, ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરેન્ટ કંપની મેટા (Meta) એ તાજેતરમાં જ એક શક્તિશાળી AI ઇમેજ જનરેશન ટૂલ ‘Muse’ રોલઆઉટ કર્યું હતું. પરંતુ લોન્ચ થતાંની સાથે જ આ ટૂલ સામે ભારે વિરોધ શરૂ થઈ ગયો છે. યુઝર્સની નારાજગી અને પ્રાઇવસીના વધતા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને મેટાએ ભારે વિવાદ બાદ આ ફીચરને પ્લેટફોર્મ પરથી ચુપચાપ હટાવી દીધું છે.
ફીચર હટાવવાનું મુખ્ય કારણ: યુઝર્સની અપેક્ષાઓ પર પાણી ફર્યું
મેટાએ પોતાના સત્તાવાર બ્લોગ પોસ્ટમાં સ્વીકાર્યું છે કે આ ફીચર લાવવા પાછળનો હેતુ યુઝર્સને એક નવું અને ક્રિએટિવ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ટૂલ આપવાનો હતો. આ ટૂલની મદદથી યુઝર્સ પોતે નક્કી કરી શકતા હતા કે તેમની પોસ્ટનો ઉપયોગ AI ટ્રેનિંગ માટે થવો જોઈએ કે નહીં. જો કે, વૈશ્વિક સ્તરે થયેલા ઉગ્ર વિરોધે સાબિત કર્યું કે આ ફીચર ગ્રાહકોની અપેક્ષાઓ અને પ્રાઇવસીના માપદંડો પર ખરું ઉતરી શક્યું નથી. પરિણામે, મેટાએ હાલ પૂરતું ઇન્સ્ટાગ્રામ પરથી આ ઓપ્શન હટાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. જો કે, મેટાની અન્ય એપ્સ પર સામાન્ય AI ઇમેજ જનરેશન સિસ્ટમ પહેલાની જેમ જ કામ કરતી રહેશે.
શું છે આ ‘Muse’ ટૂલ અને કેમ થયો તેનો વિરોધ?
‘Muse’ એ મેટાનું એક અત્યાધુનિક AI મોડલ છે જે સામાન્ય ટેક્સ્ટ કમાન્ડ (સૂચનાઓ) ના આધારે પલકવારમાં અદભુત અને કાલ્પનિક તસવીરો તૈયાર કરી શકે છે. આ ટૂલ દ્વારા કોઈપણ ફોટોમાં ફેરફાર કરી શકાતા હતા, બેકગ્રાઉન્ડમાંથી વસ્તુઓ હટાવી શકાતી હતી, અને સામાન્ય વ્યક્તિને દુનિયાની કોઈપણ પ્રખ્યાત જગ્યાએ ઊભેલી બતાવી શકાતી હતી.
પરંતુ સૌથી મોટો વિવાદ એ વાત પર થયો કે મેટાએ તમામ Public Accounts (જાહેર એકાઉન્ટ્સ) ને આ ફીચરમાં આપોઆપ ‘Opt-in’ (સામેલ) કરી દીધા હતા. એટલે કે જો કોઈ યુઝર એવું ઈચ્છે કે તેના ફોટાનો ઉપયોગ AI મોડલ ન કરે, તો તેણે મેન્યુઅલી સેટિંગ્સમાં જઈને ફેરફાર કરવો પડતો હતો. આ ઉપરાંત, કોઈ અન્ય વ્યક્તિ તમારા ફોટાનો ઉપયોગ કરીને AI ઈમેજ બનાવી રહી છે કે નહીં, તેની કોઈ નોટિફિકેશન કે માહિતી મૂળ યુઝરને મળતી નહોતી. આનાથી લોકોમાં ડર પેદા થયો કે તેમના અંગત ફોટાઓનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે. જો કે, કંપનીએ ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના સબસ્ક્રાઇબર્સ અને પ્રાઇવેટ એકાઉન્ટ્સને આમાંથી બાકાત રાખ્યા હતા.
ભારત સરકારનું કડક વલણ: આઇટી મંત્રાલય (MeitY) એક્શનમાં
આ ગંભીર મામલે ભારત સરકારે પણ કડક વગ વાપરી છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકાર આ સમગ્ર ફીચર અને તેની પાછળના ડેટા કલેક્શન પ્રોસેસની બારીકાઈથી તપાસ કરશે. સરકારે જણાવ્યું કે જો યુઝર્સ તરફથી સત્તાવાર ફરિયાદો મળશે, તો દેશના પ્રાઇવસી કાયદા અને આઇટી એક્ટ હેઠળ મેટા સામે કાનૂની પગલાં લેવામાં આવશે. ભારત માટે આ મુદ્દો એટલે પણ મહત્વનો છે કારણ કે સરકાર છેલ્લા ઘણા સમયથી ડીપફેક (Deepfake) અને યુઝર્સની પરવાનગી વિના બનતી AI તસવીરો સામે કાયદાકીય સખ્તાઈ દાખવી રહી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે વિરોધની આંધી: હોલીવુડ કલાકારો પણ મેદાનમાં
આ પ્રાઇવસી વિવાદ માત્ર ભારત પૂરતો સીમિત નથી. અમેરિકાની પ્રખ્યાત કલાકારોની યુનિયન SAG-AFTRA એ પણ પોતાના સભ્યોને આ ફીચર વિશે સાવધ રહેવાની ચેતવણી આપી હતી. હોલીવુડની ટોચની ટેલેન્ટ એજન્સી CAA એ પણ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે કોઈપણ વ્યક્તિનો ચહેરો, અવાજ, નામ કે ઓળખ તેની સ્પષ્ટ લેખિત મંજૂરી વિના કોઈ પણ AI મોડલ ટ્રેનિંગમાં વાપરી શકાય નહીં. દુનિયાભરની પ્રાઇવસી સંસ્થાઓએ મેટાની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું કે, ટેક કંપનીઓ લોકોના અંગત જીવન અને યાદોને માત્ર એક ‘ડેટા’ તરીકે વાપરી રહી છે, જે ડિજિટલ રાઈટ્સનું ઉલ્લંઘન છે.
મેટાનો આ નિર્ણય સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ભવિષ્યમાં ટેકનોલોજી ગમે તેટલી આગળ વધે, પરંતુ યુઝર્સની સહમતિ (Consent) અને પ્રાઇવસી સાથે છેડાં સહન કરવામાં આવશે નહીં. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારત સરકારની તપાસ બાદ મેટાએ પોતાની પોલિસીમાં કેવા મોટા ફેરફારો કરવા પડે છે.
