Income Tax: ટ્રેડિંગ અને ડિવિડન્ડ ઇન્કમ: તમારી ટેક્સ જવાબદારીની સંપૂર્ણ ગણતરી
શેરબજારમાં થતી આવકને મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: કેપિટલ ગેઇન્સ, બિઝનેસ ઇન્કમ (ટ્રેડિંગ) અને ડિવિડન્ડ ઇન્કમ. દરેક પર ટેક્સનો દર અલગ-અલગ હોય છે.
1. કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ (Capital Gains Tax)
જ્યારે તમે શેર ખરીદો છો અને તેને નફા સાથે વેચો છો, ત્યારે થતા નફાને ‘કેપિટલ ગેઇન્સ’ કહેવાય છે.
લોંગ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ (LTCG): જો તમે લિસ્ટેડ કંપનીના શેર 12 મહિનાથી વધુ સમય સુધી તમારી પાસે રાખ્યા હોય અને પછી વેચો, તો તે LTCG ગણાય છે.
નિયમ: એક નાણાકીય વર્ષમાં ₹1.25 લાખ સુધીનો LTCG ટેક્સ-ફ્રી છે. તેનાથી વધુના નફા પર 12.5% ના દરે ટેક્સ લાગે છે.
શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ (STCG): જો શેર 12 મહિનાથી ઓછા સમયમાં વેચવામાં આવે, તો તે STCG ગણાય છે.
નિયમ: આ નફા પર હાલમાં 20% ના દરે ટેક્સ લાગુ થાય છે.
2. ટ્રેડિંગ ઇન્કમ: ઇન્ટ્રાડે અને F&O
જે લોકો નિયમિતપણે ટ્રેડિંગ કરે છે, તેમના માટે ટેક્સના નિયમો અલગ છે.
ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ (Intraday Trading): આને ‘સ્પેક્યુલેટિવ બિઝનેસ ઇન્કમ’ (Speculative Business Income) માનવામાં આવે છે. આ આવક તમારી કુલ વાર્ષિક આવકમાં ઉમેરવામાં આવે છે અને તમારા ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ લાગે છે.
ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O): F&O માંથી થતી કમાણીને ‘નોન-સ્પેક્યુલેટિવ બિઝનેસ ઇન્કમ’ ગણવામાં આવે છે. આ આવક પણ વ્યક્તિના ટેક્સ સ્લેબના દર મુજબ કરપાત્ર છે. નોંધનીય છે કે, બિઝનેસ ઇન્કમ હોવાથી તમે ટ્રેડિંગ સાથે સંકળાયેલા ખર્ચાઓ (જેમ કે ઇન્ટરનેટ, એડવાઈઝરી ફી) ની કપાત મેળવી શકો છો.
3. ડિવિડન્ડ ઇન્કમ (Dividend Income)
ઘણી કંપનીઓ તેમના નફાનો હિસ્સો શેરધારકોને ડિવિડન્ડ તરીકે આપે છે.
ટેક્સનો નિયમ: ડિવિડન્ડની રકમ તમારી ‘અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક’ (Income from Other Sources) માં ઉમેરવામાં આવે છે. તમારી કુલ આવક પર જે ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબ લાગુ પડે, તે જ દરે ડિવિડન્ડ પર ટેક્સ ભરવો પડે છે.
4. અન્ય લાગુ પડતા ચાર્જિસ
માત્ર ટેક્સ જ નહીં, પરંતુ તમારે નીચેની બાબતોનું પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ:
હેલ્થ એન્ડ એજ્યુકેશન સેસ: તમારી કુલ ટેક્સની જવાબદારી પર વધારાનો 4% સેસ લાગે છે.
સરચાર્જ (Surcharge): જો તમારી કુલ આવક એક ચોક્કસ મર્યાદા કરતા વધારે હોય, તો સરકાર દ્વારા સરચાર્જ પણ વસૂલવામાં આવે છે.
રોકાણકારો માટે મહત્વની ટિપ્સ
AIS અને Form 26AS: ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ભરતા પહેલા તમારું ‘એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ’ (AIS) અને ફોર્મ 26AS ચોક્કસ તપાસો. તમારી બધી જ ટ્રેડિંગ માહિતી અહીં પહેલેથી જ અપડેટ હોય છે, જે રિટર્ન ફાઇલ કરવામાં સરળતા રહે છે.
નુકસાનની સેટ-ઓફ (Set-off): જો તમને ટ્રેડિંગમાં નુકસાન થયું હોય, તો તમે ચોક્કસ નિયમો હેઠળ તેને નફા સામે સેટ-ઓફ કરીને ટેક્સની જવાબદારી ઘટાડી શકો છો.
વ્યાવસાયિક સલાહ: જો તમે મોટા પાયે ટ્રેડિંગ કરતા હોવ, તો ટેક્સના નિયમો દર વર્ષે બદલાતા રહેતા હોવાથી કોઈ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) ની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
