Dark Web: શું તમારો ડેટા ડાર્ક વેબ પર વેચાય છે? જાણો આ રહસ્યમય નેટવર્ક અને બચવાના ઉપાયો
ઈન્ટરનેટનો જે હિસ્સો આપણે રોજિંદા જીવનમાં વાપરીએ છીએ, તે વાસ્તવમાં એક વિશાળ હિમશીલા (Iceberg) ના ઉપરના ટોચકા સમાન છે. તેની નીચે છુપાયેલી છે એક એવી દુનિયા, જેને ‘ડાર્ક વેબ’ કહેવામાં આવે છે. મોટાભાગના લોકો ડાર્ક વેબનું નામ ડેટા ચોરી, ગેરકાયદેસર વ્યવહારો કે સાયબર ગુનાઓ સાથે જોડે છે. જોકે, ડાર્ક વેબને એક્સેસ કરવું એ પોતે કોઈ ગુનો નથી, પરંતુ ત્યાં પ્રચલિત પ્રવૃત્તિઓ તેને જોખમી બનાવે છે.
શું છે આ ‘ડાર્ક વેબ’ (Dark Web)?
ઈન્ટરનેટ મુખ્યત્વે ત્રણ સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે:
સરફેસ વેબ (Surface Web): ગૂગલ કે ફેસબુક જેવી સાઇટ્સ જે આપણે સરળતાથી સર્ચ કરી શકીએ છીએ.
ડીપ વેબ (Deep Web): પાસવર્ડથી સુરક્ષિત ડેટા જેમ કે તમારું ઈમેલ કે ઓનલાઈન બેંકિંગ.
ડાર્ક વેબ (Dark Web): આ ઈન્ટરનેટનો એવો હિસ્સો છે જે સામાન્ય બ્રાઉઝર (Chrome કે Safari) થી જોઈ શકાતો નથી.
ડાર્ક વેબ પરની વેબસાઇટ્સના URL સામાન્ય .com કે .in ને બદલે .onion જેવા હોય છે. આ સાઇટ્સ ઇન્ડેક્સ થયેલી હોતી નથી, એટલે કે તમે તેને ગૂગલ પર શોધી શકતા નથી. આ નેટવર્ક પ્રોક્સી સર્વર્સ દ્વારા ઓપરેટ થાય છે, જે યુઝરની ઓળખ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રાખે છે. તેની શરૂઆત 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં સુરક્ષિત સંવાદ માટે થઈ હતી, પરંતુ આજે તેનો ઉપયોગ બદલાઈ ગયો છે.
શા માટે ડાર્ક વેબ જોખમી ગણાય છે?
ડાર્ક વેબની સૌથી મોટી વિશેષતા ‘અનામીપણું’ (Anonymity) છે, અને આ જ તેની સૌથી મોટી નબળાઈ પણ છે. અહીં થતી વાતચીત કે નાણાકીય વ્યવહારોને ટ્રેક કરવા લગભગ અશક્ય છે. આ કારણોસર તે સાયબર ગુનેગારોનો અડ્ડો બની ગઈ છે.
ગેરકાયદેસર વેપાર: અહીં ડ્રગ્સ, હથિયારો અને પ્રતિબંધિત વસ્તુઓનું વેચાણ થાય છે.
ડેટા ચોરી: હેકર્સ દ્વારા ચોરી કરવામાં આવેલા કરોડો લોકોના પાસવર્ડ, ક્રેડિટ કાર્ડ વિગતો અને અંગત ડેટા અહીં વેચાય છે.
- માલવેર: અહીં મુલાકાત લેતી વખતે તમારા ઉપકરણમાં જોખમી વાયરસ કે સ્પાયવેર આવવાની શક્યતા ઘણી વધારે હોય છે.
ડાર્ક વેબ પર સુરક્ષિત કેવી રીતે રહેવું?
નિષ્ણાતો સામાન્ય યુઝર્સને ડાર્ક વેબથી દૂર રહેવાની જ સલાહ આપે છે. તેમ છતાં, જો કોઈ કારણસર તેનો ઉપયોગ કરવો પડે, તો નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે:
સ્પેશિયલ બ્રાઉઝર: ડાર્ક વેબ માટે ‘Tor’ (The Onion Router) જેવા સુરક્ષિત બ્રાઉઝરનો જ ઉપયોગ કરો.
અલગ ઇન્ટરનેટ કનેક્શન: શક્ય હોય તો તમારા હોમ વાઇ-ફાઇને બદલે અલગ અને સુરક્ષિત નેટવર્કનો ઉપયોગ કરો.
ડેટા પ્રોટેક્શન: આઇડેન્ટિટી થેફ્ટ પ્રોટેક્શન ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરો જેથી તમારી ઓળખ ચોરાઈ ન જાય.
મજબૂત સુરક્ષા: તમારા તમામ એકાઉન્ટ્સમાં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) સક્રિય રાખો અને પાસવર્ડ્સ વારંવાર બદલતા રહો.
અંગત માહિતી ગુપ્ત રાખો: ક્યારેય પણ ડાર્ક વેબ પર તમારું સાચું નામ, ઈમેલ કે ફોન નંબર આપવાની ભૂલ ન કરો. તમારા બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન પર સતત નજર રાખો.
