શું તમે પણ મોઢેથી શ્વાસ લો છો? સાવધાન, આ ભૂલ તમારી ઊંઘ અને સ્વાસ્થ્ય બગાડી શકે છે
શ્વાસ લેવો એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના પર આપણે ભાગ્યે જ ધ્યાન આપીએ છીએ, પરંતુ શ્વાસ લેવાની રીત આપણા શરીરની ઉર્જા અને ઊંઘને ઊંડી અસર કરે છે. ઘણા લોકો ઊંઘ દરમિયાન અજાણતા નાકને બદલે મોઢેથી શ્વાસ લેતા હોય છે. સવારે ઉઠતી વખતે સુકાઈ ગયેલા હોઠ, વારંવાર તરસ લાગવી કે પૂરતી ઊંઘ પછી પણ થાક અનુભવવો એ સંકેત છે કે તમે ઊંઘમાં મોઢેથી શ્વાસ લઈ રહ્યા છો. બેંગલુરુના નિષ્ણાત ડો. સમ્હિતા ઉલ્લોડ જણાવે છે કે આપણું શરીર કુદરતી રીતે નાકથી શ્વાસ લેવા માટે બનેલું છે, જે હવાને શુદ્ધ કરવાનું અને તેમાં ભેજ ઉમેરવાનું કામ કરે છે. જ્યારે આપણે મોઢેથી શ્વાસ લઈએ છીએ, ત્યારે આ કુદરતી ફિલ્ટરેશન પ્રક્રિયા થતી નથી.
મોઢેથી શ્વાસ લેવાથી ઠંડી, સૂકી અને ફિલ્ટર થયા વગરની હવા સીધી ફેફસા સુધી પહોંચે છે, જે સમય જતાં શ્વસનતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેનો સૌથી મોટો પ્રભાવ આપણા એનર્જી લેવલ પર પડે છે. શરીરને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળવાને કારણે ઊંઘ વારંવાર તૂટે છે અને માનસિક એકાગ્રતામાં ઘટાડો થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે આ આદત સ્લીપ એપનિયા જેવી ગંભીર બીમારીને પણ નોતરી શકે છે. પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ જો વ્યક્તિ દિવસ દરમિયાન સુસ્તી અનુભવે, તો તેની પાછળનું એક મોટું કારણ મોઢેથી શ્વાસ લેવાની આ પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે.
બાળકોમાં આ સમસ્યા વધુ ગંભીર સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે લાંબા સમય સુધી મોઢેથી શ્વાસ લેવાથી તેમના ચહેરાની બનાવટ, દાંતની સ્થિતિ અને શારીરિક મુદ્રા (Posture) પર પણ નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. જોકે, સારી વાત એ છે કે આ આદતને બદલી શકાય છે. આ માટે સૌથી પહેલા નાક બંધ રહેવાના કારણો જેમ કે એલર્જી કે સાઈનસની સારવાર કરવી જરૂરી છે. આ ઉપરાંત પ્રાણાયામ જેવી બ્રીધિંગ એક્સરસાઇઝ અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ દ્વારા નાકથી શ્વાસ લેવાની પ્રેક્ટિસ કરવાથી આ સમસ્યામાંથી મુક્તિ મેળવી શકાય છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા સુધારી શકાય છે.
કુદરતી ફિલ્ટર: નાક હવાને સાફ કરે છે અને ભેજયુક્ત બનાવે છે, જે મોઢા દ્વારા શ્વાસ લેતી વખતે શક્ય નથી.
ઉર્જામાં ઘટાડો: મોઢેથી શ્વાસ લેવાથી લોહીમાં ઓક્સિજનનું સ્તર પ્રભાવિત થાય છે, જેનાથી પૂરતી ઊંઘ પછી પણ થાક લાગે છે.
ઊંઘમાં ખલેલ: આ આદતથી ઊંઘ વારંવાર તૂટે છે અને લાંબા ગાળે સ્લીપ એપનિયા જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
બાળકો માટે જોખમ: બાળકોમાં તેનાથી ચહેરાના હાડકાં અને દાંતની બનાવટમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
ઉપાય: એલર્જીની સારવાર, નિયમિત પ્રાણાયામ અને જાગૃત રહીને નાકથી શ્વાસ લેવાની પ્રેક્ટિસ આ સમસ્યાનો શ્રેષ્ઠ ઉકેલ છે.
