8th Pay Commission: કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે સારા સમાચાર: 8મા પગાર પંચના અમલ પહેલાં જાણો 1 થી 7મા પગાર પંચનો રસપ્રદ ઇતિહાસ.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં 8મા પગાર પંચની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે આગામી જાન્યુઆરીથી અમલી બનશે. આ જાહેરાત બાદ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓમાં ઉત્સાહનો માહોલ છે. જોકે, વિવિધ કર્મચારી સંગઠનો હાલમાં આમાં કેટલાક ફેરફારો અને સુધારાની માંગ કરી રહ્યા છે, જે માટે સરકાર સાથે બેઠકોનો દોર ચાલી રહ્યો છે. આ ઐતિહાસિક ક્ષણે એ જાણવું જરૂરી છે કે ભારતમાં પગાર પંચની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ અને સમય જતાં કર્મચારીઓના પગાર ધોરણોમાં કેવા પાયાના પરિવર્તનો આવ્યા છે.
પગાર પંચનો ઇતિહાસ: એક નજર
ભારતમાં આઝાદીના સમયથી અત્યાર સુધી કુલ સાત પગાર પંચોની રચના કરવામાં આવી છે. પ્રથમ પગાર પંચની સ્થાપના મે 1946માં કરવામાં આવી હતી, જ્યારે સાતમું પગાર પંચ 2014-15માં અમલી બન્યું હતું. નીચેનું કોષ્ટક પગાર પંચોના વિકાસને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવે છે:
| કેન્દ્રીય પગાર પંચ | લઘુત્તમ પગાર (રૂપિયામાં) | મહત્તમ પગાર (રૂપિયામાં) | કમ્પ્રેશન રેશિયો |
| પ્રથમ પગાર પંચ | 55 | 2,000 | 36.4 |
| દ્વિતીય પગાર પંચ | 80 | 3,000 | 37.5 |
| તૃતીય પગાર પંચ | 196 | 3,500 | 17.9 |
| ચતુર્થ પગાર પંચ | 750 | 8,000 | 10.7 |
| પાંચમું પગાર પંચ | 2,550 | 26,000 | 10.2 |
| છઠ્ઠું પગાર પંચ | 7,000 | 80,000 | 11.4 |
| સાતમું પગાર પંચ | 18,000 | 2,25,000 | 12.5 |
પગાર પંચના માળખામાં સુધારાની પ્રક્રિયા
પ્રથમથી સાતમા પગાર પંચ સુધીની સફરમાં પગારના માળખામાં ઘણા ક્રાંતિકારી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આ સુધારાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કર્મચારીઓના બેઝિક પગાર, મોંઘવારી ભથ્થું (DA) અને અન્ય સુવિધાઓને મોંઘવારીના દર સાથે સુસંગત બનાવવાનો રહ્યો છે. શરૂઆતના તબક્કામાં પગાર પંચનું માળખું ખૂબ જ સરળ હતું, જેમાં માત્ર મૂળ પગાર અને મર્યાદિત ભથ્થાઓનો સમાવેશ થતો હતો. પરંતુ જેમ-જેમ મોંઘવારી વધતી ગઈ, તેમ-તેમ પગારમાં સુધારાની જરૂરિયાત પણ જટિલ બનતી ગઈ.
મોંઘવારી ભથ્થાનું વધતું મહત્વ
ત્રીજા અને ચોથા પગાર પંચ દરમિયાન ‘મોંઘવારી ભથ્થા’ (DA) પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેથી વધતી કિંમતોની અસર કર્મચારીઓની આર્થિક સ્થિતિ પર ન પડે. પાંચમા પગાર પંચે પગારના માળખાને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવ્યું અને તેમાં અનેક નવા ભથ્થાઓ ઉમેર્યા. ત્યારબાદ છઠ્ઠા પગાર પંચે સૌથી મોટું પરિવર્તન લાવીને ‘પે બેન્ડ’ અને ‘ગ્રેડ પે’ની વ્યવસ્થા દાખલ કરી. આ ફેરફારને કારણે પગારની ગણતરી વધુ પારદર્શક અને તર્કસંગત બની.
સાતમા પગાર પંચમાં ‘પે મેટ્રિક્સ’ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે ગ્રેડ પેની જટિલતા દૂર કરી. હવે 8મા પગાર પંચ પાસેથી કર્મચારીઓને આશા છે કે તે માત્ર પગારમાં વધારો જ નહીં, પણ વધતી જતી આર્થિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નવું ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ પણ નક્કી કરશે. સરકાર અને કર્મચારી સંગઠનો વચ્ચેની આ ચર્ચા આગામી દિવસોમાં કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના ભવિષ્યને નવી દિશા આપશે.
