પીવાના પાણી માટેનો સંઘર્ષ: ૧૮૦ દેશોમાં ભારત ૧૭૬મા ક્રમે; સુધારા માટે કડક પગલાં આવશ્યક
સ્વચ્છ પીવાનું પાણી વિશ્વનો સૌથી મૂળભૂત સંસાધન છે, પરંતુ તેની ઉપલબ્ધતા દરેક જગ્યાએ એકસરખી નથી. જ્યારે કેટલાક દેશોએ આધુનિક માળખાગત સુવિધાઓ અને કડક પર્યાવરણીય નીતિઓ દ્વારા પાણીની ગુણવત્તાના ઉચ્ચતમ ધોરણો પ્રાપ્ત કર્યા છે, ત્યારે ઘણા લોકો હજુ પણ પ્રદૂષણ અને વિતરણ સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે. પર્યાવરણીય પ્રદર્શન સૂચકાંક (EPI) અનુસાર, ફિનલેન્ડ અને આઇસલેન્ડ જેવા દેશો સલામત પીવાના પાણીની દ્રષ્ટિએ વિશ્વમાં ટોચ પર છે.
પાણીની ગુણવત્તામાં ટોચના દેશો
ફિનલેન્ડ અને આઇસલેન્ડે સલામત પીવાના પાણી માટે 100 માંથી 100 નો સંપૂર્ણ સ્કોર પ્રાપ્ત કર્યો છે. આ દેશોની સફળતાનું રહસ્ય તેમની અસરકારક પાણી શુદ્ધિકરણ પ્રણાલીઓ અને કડક પર્યાવરણીય નિયમો છે. અહીંના નળમાંથી સીધું આવતું પાણી પણ પીવા માટે સંપૂર્ણપણે સલામત માનવામાં આવે છે. તેમના પછી યુનાઇટેડ કિંગડમ અને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ આવે છે, જ્યાં પાણી શુદ્ધિકરણના ધોરણો વૈશ્વિક સ્તરે અનુકરણીય છે.
સિંગાપોર અને કેનેડાનું મોડેલ
એશિયાઈ દેશોમાં, સિંગાપોર પાણી વ્યવસ્થાપનમાં વૈશ્વિક નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. મર્યાદિત કુદરતી સંસાધનો હોવા છતાં, સિંગાપોરે અદ્યતન રિસાયક્લિંગ અને ડિસેલિનેશન તકનીકો દ્વારા પાણીનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કર્યો છે. દરમિયાન, કેનેડા તેના વિશાળ મીઠા પાણીના ભંડાર અને મજબૂત સંરક્ષણ કાયદાઓને કારણે ટોચના દેશોમાં રહે છે. એકલા કેનેડામાં જ વિશ્વના મીઠા પાણીનો આશરે 20% હિસ્સો છે.
ભારતની પરિસ્થિતિ અને પડકારો
વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ભારતનું સ્થાન ચિંતાજનક છે. 2024 ના પર્યાવરણીય પ્રદર્શન સૂચકાંકમાં, ભારત 180 દેશોમાંથી 176મા ક્રમે છે. ભારતના નીચા રેન્કિંગ માટે ઘણા મુખ્ય કારણો ફાળો આપે છે:
નદી પ્રદૂષણ અને ઔદ્યોગિક કચરામાં વધારો.
ગટર શુદ્ધિકરણ સુવિધાઓનો તીવ્ર અભાવ.
ગ્રામીણ અને દૂરના વિસ્તારોમાં સ્વચ્છ પીવાના પાણીની અસમાન પહોંચ.
આશાનું કિરણ: ઉમંગોટ નદી
આ પડકારો વચ્ચે, ભારત ઉમંગોટ નદી જેવું ઉદાહરણ રજૂ કરે છે. મેઘાલયના દાવકીમાં સ્થિત, આ નદીને વિશ્વની સૌથી સ્વચ્છ નદીઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. તેની પારદર્શિતા એટલી ઊંચી છે કે તેમાં તરતી હોડીઓ હવામાં તરતી દેખાય છે. આ પુરાવો છે કે સમુદાયના પ્રયાસો અને કુદરતી સંરક્ષણ પાણીના સ્ત્રોતોને પુનર્જીવિત કરી શકે છે.
