Subsidy Burden: ખાતર ક્ષેત્ર મુશ્કેલીમાં, LNG ના ભાવમાં 60%નો ઉછાળો
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવની અસર હવે ભારતના ખાતર ક્ષેત્ર પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. આ સંઘર્ષને કારણે ખાતર પ્લાન્ટ માટે વપરાતા કુદરતી ગેસના ભાવમાં લગભગ 60 ટકાનો તીવ્ર વધારો થયો છે, જેના કારણે સરકાર પર સબસિડીનો બોજ વધશે તેવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ઉર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે, કુદરતી ગેસની ઉપલબ્ધતા માંગના આશરે 80 ટકા સુધી મર્યાદિત થઈ ગઈ છે. નાઇટ્રોજન આધારિત ખાતરોના મુખ્ય ઘટક એમોનિયાના ઉત્પાદન માટે આ ગેસ મહત્વપૂર્ણ છે. અછતને પહોંચી વળવા માટે, કંપનીઓને હવે હાજર બજારમાંથી મોંઘા લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ખરીદવાની ફરજ પડી રહી છે.
પરિસ્થિતિ સંવેદનશીલ રહે છે
તાજેતરમાં એક આંતર-મંત્રીમંડળની બેઠકમાં, ખાતર વિભાગના સંયુક્ત સચિવ અપર્ણા એસ. શર્માએ જણાવ્યું હતું કે દેશમાં આગામી ખરીફ સિઝન માટે પૂરતો ખાતર ભંડાર છે. તેમણે સ્વીકાર્યું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિ પડકારજનક છે, પરંતુ સરકારે વ્યૂહાત્મક રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળી છે.
ઇનપુટ ખર્ચમાં વધારો
આખાત ક્ષેત્ર, જ્યાંથી ભારત તેની યુરિયાના 20-30 ટકા, DAPના 30 ટકા અને તેની LNG જરૂરિયાતોના લગભગ 50 ટકા પૂર્ણ કરે છે, તે પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે. આના કારણે LNG, એમોનિયા અને સલ્ફર જેવા કાચા માલના ખર્ચમાં વધારો થયો છે. વધુમાં, પરિવહન ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે, જેના કારણે એકંદર ઉત્પાદન ખર્ચ પર દબાણ આવ્યું છે.
ખરીફ માટે માંગમાં વધારો
ખરીફ 2026 માટે દેશની કુલ ખાતરની માંગ આશરે 39 મિલિયન ટન હોવાનો અંદાજ છે, જે ગયા વર્ષના 36.1 મિલિયન ટનથી વધુ છે. વર્તમાન સ્ટોક લગભગ 18 મિલિયન ટન છે, જે ગયા વર્ષના 14.7 મિલિયન ટનથી વધુ છે. એપ્રિલ અને મેના પ્રમાણમાં ઓછી માંગવાળા મહિનાઓ માટે બફર સ્ટોક બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયાસો
ઘરેલુ ઉત્પાદન જાળવવા માટે, યુરિયા પ્લાન્ટ્સને ગેસ સપ્લાય, જે અગાઉ 60 ટકા સુધી ઘટાડી દેવામાં આવ્યો હતો, તે હવે વૈકલ્પિક પગલાં દ્વારા 75-80 ટકા સુધી વધારી દેવામાં આવ્યો છે. આનાથી ઉત્પાદનમાં સુધારો થયો છે અને નુકસાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
હાજર ખરીદી મોંઘી બની રહી છે
ખાતર પ્લાન્ટ્સને દરરોજ આશરે 52 મિલિયન સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર ગેસની જરૂર પડે છે, જેમાંથી આશરે 15 mmscmd હાજર બજારમાંથી ખરીદવામાં આવી રહ્યું છે. હાલમાં, કિંમત $19.5 થી $19.6 પ્રતિ mmBtu સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે કટોકટી પહેલા લગભગ $11-12 પ્રતિ mmBtu હતી.
