દરરોજ 20 મિલિયન બેરલ પરિવહન થાય છે, આ દરિયાઈ માર્ગ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોમાં અસ્થિરતા સર્જાઈ છે. ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા લશ્કરી કાર્યવાહી અને ઇરાનના બદલો લેવાના હુમલાઓ પછી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ વિષય છે. તે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે, જે દરરોજ આશરે 15 થી 20 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલનું વૈશ્વિક બજારોમાં પરિવહન કરે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વ્યૂહાત્મક રીતે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઇરાન અને ઓમાન વચ્ચે સ્થિત એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે, જે પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. તેના સૌથી સાંકડા બિંદુએ, તે લગભગ 33 કિલોમીટર પહોળો છે, પરંતુ વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠામાં તેની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે.
ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના 88 ટકાથી વધુ આયાત કરે છે. આમાંથી, આશરે 50 ટકા, અથવા આશરે 2.5 થી 2.7 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ, આ માર્ગ દ્વારા આવે છે. તેથી, ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે આ દરિયાઈ માર્ગ પર અવિરત ગતિવિધિ મહત્વપૂર્ણ છે.
કયો દેશ કેટલું નિકાસ કરે છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા મુખ્ય તેલ નિકાસ કરતા દેશોનો અંદાજિત હિસ્સો નીચે મુજબ છે:
- સાઉદી અરેબિયા – 38 ટકા
- ઇરાક – 22 ટકા
- યુએઈ – 15 ટકા
- ઈરાન – 11 ટકા
- કુવૈત – 9 ટકા
- કતાર – 5 ટકા
આ માર્ગમાં કોઈપણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા પર તાત્કાલિક અસર કરી શકે છે અને તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો કરી શકે છે.
કયો દેશ કેટલી આયાત કરે છે?
ઘણા એશિયન અર્થતંત્રો આ માર્ગ પર ખૂબ આધાર રાખે છે:
- ચીન – 33 ટકા
- ભારત – 13 ટકા
- દક્ષિણ કોરિયા – 12 ટકા
- જાપાન – 11 ટકા
- અન્ય એશિયન દેશો – 14 ટકા
- અન્ય દેશો – 17 ટકા
આ દરિયાઈ માર્ગ ચીન અને ભારત જેવા મુખ્ય ગ્રાહક દેશો માટે ઊર્જા પુરવઠાની જીવનરેખા છે.
તણાવ પછી ભાવમાં કેટલો વધારો થયો?
ઈરાન સંબંધિત ઘટનાક્રમ પછી છેલ્લા છ દિવસમાં કાચા તેલના ભાવમાં લગભગ 12 ટકાનો વધારો થયો છે.
૨૫ ફેબ્રુઆરી:
$૭૧.૦૬ પ્રતિ બેરલ (આશરે રૂ. ૬,૫૦૦)
૨ માર્ચ:
$૭૭.૭૫ પ્રતિ બેરલ (આશરે રૂ. ૭,૧૧૫)
૩ માર્ચ:
$૭૯.૬૦ પ્રતિ બેરલ (આશરે રૂ. ૭,૨૭૮)
તેલના ભાવમાં આ વધારો દર્શાવે છે કે બજાર સંભવિત પુરવઠા વિક્ષેપો અને જોખમ પ્રીમિયમ વધવા અંગે સાવધ છે.
ભવિષ્યમાં શું અસર થઈ શકે છે?
જો પ્રાદેશિક સંઘર્ષ વધે અથવા શિપિંગ પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થાય, તો તેલના ભાવ વધુ વધી શકે છે. આનાથી આયાત કરતા દેશોમાં ફુગાવો વધી શકે છે, ચાલુ ખાતાઓ પર દબાણ અને વૈશ્વિક શેરબજારોમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર દરિયાઈ માર્ગ નથી પરંતુ વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા માટે એક મહત્વપૂર્ણ બિંદુ છે. વર્તમાન ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે, તેની સ્થિરતા અને સુરક્ષા સમગ્ર વિશ્વ માટે મહત્વપૂર્ણ રહે છે.
