ઓનલાઈન ફ્રોડ સામે ભારતનું મોટું પગલું, જાણો નવા નિયમો
આજના ડિજિટલ યુગમાં જ્યાં એક ક્લિકમાં પેમેન્ટ થઈ જાય છે, ત્યાં સાઇબર ઠગાઈના કેસો પણ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. લોકોની મહેનતની કમાણી સુરક્ષિત રહે તે માટે Reserve Bank of Indiaએ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને નવીન પ્રસ્તાવો રજૂ કર્યા છે. આ પગલાંઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઓનલાઈન ઠગાઈને રોકવાનો અને ગ્રાહકોને તેમના નાણાં પર વધુ નિયંત્રણ આપવાનો છે. આરબીઆઈએ આ મુદ્દે સામાન્ય જનતા પાસેથી 8 મે 2026 સુધી સૂચનો પણ માંગ્યા છે.
આ પ્રસ્તાવોમાં સૌથી ચર્ચાસ્પદ વિચાર “કિલ સ્વિચ”નો છે. આ સુવિધા તમારા મોબાઇલમાં એક ખાસ વિકલ્પ તરીકે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે, જેને સક્રિય કરતાં જ તમારા બેંક એકાઉન્ટ સાથે જોડાયેલા તમામ ડિજિટલ પેમેન્ટ માધ્યમો જેમ કે UPI, નેટ બેંકિંગ અને કાર્ડ સેવાઓ તરત જ બંધ થઈ જશે. જો કોઈ વ્યક્તિને લાગે કે તેનો ફોન હેક થયો છે અથવા તે ઠગાઈનો ભોગ બની રહ્યો છે, તો તે તરત જ આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરીને નુકસાન અટકાવી શકે છે. આ સુવિધા ફરી શરૂ કરવા માટે કડક સુરક્ષા પ્રક્રિયા અથવા બેંક શાખાની મુલાકાત લેવી પડી શકે છે.
તે ઉપરાંત, 10,000 રૂપિયાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન માટે “ટાઇમ ગેપ” લાગુ કરવાની પણ ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ પ્રણાલી હેઠળ મોટી રકમના પેમેન્ટ તરત જ સામેના ખાતામાં જમા નહીં થાય, પરંતુ તેમાં એક કલાકનો સમયગાળો રાખવામાં આવી શકે છે. આ સમય દરમિયાન પૈસા તમારા ખાતામાંથી કપાઈ જશે, પરંતુ અંતિમ ટ્રાન્સફર પહેલાં તમે ટ્રાન્ઝેક્શન રદ કરી શકશો. આ પગલું ખાસ કરીને મોટા પાયે થતી ઠગાઈ અટકાવવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
વૃદ્ધ નાગરિકો અને દિવ્યાંગ લોકો માટે પણ વધારાની સુરક્ષા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. 70 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો અને ખાસ જરૂરિયાત ધરાવતા લોકો માટે “ટ્રસ્ટેડ પર્સન”નો વિકલ્પ આપવામાં આવશે, જેમાં તેઓ પોતાના વિશ્વાસુ વ્યક્તિને પસંદ કરી શકશે. મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન સમયે આ વ્યક્તિની મંજૂરી જરૂરી બની શકે છે, જેથી ઠગો માટે આવી વ્યક્તિઓને નિશાન બનાવવું મુશ્કેલ બને.
આવા નિયમોની જરૂરિયાત કેમ ઊભી થઈ તે સમજવું પણ જરૂરી છે. National Cyber Crime Reporting Portalના આંકડા મુજબ ભારતમાં ડિજિટલ ઠગાઈના કેસોમાં ભારે વધારો થયો છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન અંદાજે 28 લાખ ઠગાઈના કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં લોકોના લગભગ 22,931 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું. ખાસ કરીને મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા થતી ઠગાઈને રોકવા માટે હવે ખાતામાં આવતા કુલ ક્રેડિટ પર મર્યાદા નક્કી કરવાની વિચારણા પણ ચાલી રહી છે.
