Bihar
Bihar: બિહાર એક સમયે ઉદ્યોગો માટે ઓછું અનુકૂળ માનવામાં આવતું હતું. જોકે, હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. આજે, રાજ્ય તેના વિશાળ સંસાધનો અને પ્રગતિશીલ નીતિ સાથે અદાણી ગ્રૂપથી માંડીને કોકા-કોલા સુધીની કંપનીઓ તરફથી વિશાળ રોકાણ આકર્ષી રહ્યું છે. બિહારના ઉદ્યોગ અને પ્રવાસન મંત્રી નીતિશ મિશ્રા બિહારને CEO-શૈલીના અભિગમ સાથે એવા રાજ્યમાં ફેરવી રહ્યા છે જે પૂર્વ ભારતમાં રોકાણકારો માટે પ્રવેશદ્વાર બની શકે. મિશ્રા કહે છે કે બિહારની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાઓ અંગેનો પૂર્વગ્રહ ધીમે ધીમે દૂર થઈ રહ્યો છે. તાજેતરમાં અદાણી ગ્રુપે રાજ્યમાં રૂ. 8,700 કરોડના રોકાણની જાહેરાત કરી છે. અંબુજા સિમેન્ટ્સ રૂ. 1,200 કરોડનું યુનિટ સ્થાપી રહી છે અને કોકા-કોલા તેની બોટલિંગ ક્ષમતાને વિસ્તારી રહી છે.
ગયા વર્ષે રૂ. 50,000 કરોડના એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા
ગયા વર્ષે, રાજ્યની રોકાણકારોની મીટ ‘બિહાર બિઝનેસ કનેક્ટ-2023’માં 300 કંપનીઓ સાથે રૂ. 50,000 કરોડથી વધુ મૂલ્યના મેમોરેન્ડમ ઑફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (એમઓયુ) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ અઠવાડિયે બીજી આવૃત્તિમાં વધુ રોકાણ આવવાની ધારણા છે. મિશ્રા કહે છે કે બિહારમાં ઔદ્યોગિક સંભાવનાઓ અમર્યાદિત છે. બિહાર ધારણાનો શિકાર બન્યું છે. પરંતુ હવે આ બદલાઈ રહ્યું છે. રાજ્ય રોકાણકારોને વ્યાજ સબવેન્શનથી લઈને ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST), સ્ટેમ્પ ડ્યુટી માફી, નિકાસ સબસિડી અને ટ્રાન્સપોર્ટ, વીજળી અને જમીનના શુલ્ક માટે રાહતો સુધીના નાણાકીય પ્રોત્સાહનો આપે છે. ઉપરાંત, તે માત્ર મંજૂરી સમયે જ નહીં પરંતુ પ્રોત્સાહનોના વિતરણમાં પણ સિંગલ વિન્ડો ક્લિયરન્સ પ્રદાન કરે છે. આ સાથે, બિહાર, સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા, સસ્તા શ્રમ અને વિશાળ બજાર સાથે મળીને ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે એક શક્તિશાળી મિશ્રણ છે.
બિહાર ખોવાયેલી તકની ભરપાઈ કરી રહ્યું છે
મિશ્રા કહે છે કે 1948ની નૂર સમાનતાની નીતિએ ખનિજ સમૃદ્ધ બિહારમાં ઔદ્યોગિકીકરણને નિરાશ કર્યું હતું. આ નીતિ ભારતભરમાં સ્ટીલ જેવા ફિનિશ્ડ ઉત્પાદનો માટે સમાન ભાવ નિર્ધારિત કરે છે. તેમણે કહ્યું, “બિહાર ખોવાયેલી તકની ભરપાઈ કરી રહ્યું છે. નવી નીતિઓ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર જંગી ખર્ચ સાથે – પછી તે રસ્તાઓ અને હાઈવે હોય કે પાવર પ્લાન્ટ્સ અને માનવ સંસાધનોની વિપુલતા હોય, મને લાગે છે કે હવે આપણા માટે આગળ વધવાનો સમય છે.” તેમણે કહ્યું કે બિહારને વ્યૂહાત્મક સ્થાનનો ફાયદો છે કારણ કે તે પૂર્વ અને ઉત્તર ભારત અને નેપાળ તેમજ બાંગ્લાદેશ અને ભૂટાનના વિશાળ બજારોમાં સરળતાથી સુલભ છે.
કૃષિ અને પશુ ઉત્પાદનનો મોટો આધાર
મુખ્યત્વે કૃષિ અર્થતંત્ર, રાજ્યમાં કૃષિ અને પશુ ઉત્પાદનનો મોટો આધાર છે, જે કૃષિ આધારિત ફૂડ પ્રોસેસિંગ, રેશમ અને ચા જેવા ક્ષેત્રોથી લઈને ચામડા અને બિન-ધાતુના ખનિજો સુધીના સંખ્યાબંધ ઉદ્યોગો માટે કાચા માલનો વિપુલ પુરવઠો પૂરો પાડે છે. છે. તેમજ અહીં પાણીની સમસ્યા નથી અને સસ્તી મજૂરી મળી રહે છે. રાજ્યએ વેરહાઉસ અને વિશાળ ફૂડ પાર્ક, ચામડાની પ્રક્રિયા કેન્દ્રો, સંકલિત ઉત્પાદન ક્લસ્ટરો અને મલ્ટિ-મોડલ લોજિસ્ટિક્સ પાર્ક પણ બનાવ્યા છે. હવે તે બે સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) બનાવી રહી છે. મિશ્રા કહે છે કે બિહારે ઉદ્યોગો સ્થાપવા માટે 3,000 એકર જમીનની ‘લેન્ડ બેંક’ બનાવી છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યભરના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં અંદાજે 24 લાખ ચોરસ ફૂટના તૈયાર ઔદ્યોગિક ‘શેડ’ પણ પૂરા પાડવામાં આવી રહ્યા છે, જે તમામ માળખાકીય જરૂરિયાતોથી સજ્જ છે. આ કોઈપણ ઉદ્યોગ માટે નિશ્ચિત દરે ઉપલબ્ધ છે.
