Health Care: ઉભા થવા પર ચક્કર આવવા: તેને અવગણશો નહીં
જો તમને ખુરશી કે પલંગ પરથી અચાનક ઉઠતી વખતે ઝાંખી દ્રષ્ટિ, ચક્કર અથવા પડી જવાની લાગણી થાય છે, તો તેને નાની નબળાઈ તરીકે નકારી કાઢવી શ્રેષ્ઠ છે. આ ઓર્થોસ્ટેટિક હાયપોટેન્શન અથવા પોશ્ચર હાયપોટેન્શન નામની સામાન્ય પણ ગંભીર તબીબી સ્થિતિનું લક્ષણ હોઈ શકે છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીર બેસવાથી કે સૂવાથી ઉભા થવા પર બ્લડ પ્રેશરને ઝડપથી સંતુલિત કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. પરિણામે, મગજમાં રક્ત પુરવઠો ઓછો થાય છે, જેના કારણે ચક્કર આવવા, ઝાંખી દ્રષ્ટિ અથવા બેહોશ થવાનું કારણ બને છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
નવી દિલ્હીની રામ મનોહર લોહિયા હોસ્પિટલના ન્યુરોલોજીસ્ટ ડૉ. અભિષેક કુમારના મતે, વ્યક્તિ ઉભા થતાંની સાથે જ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પગમાં લોહી એકઠું થઈ જાય છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં, શરીરની ઓટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમ રક્તવાહિનીઓને સંકુચિત કરીને અને હૃદયના ધબકારા વધારીને તરત જ આ નુકસાનની ભરપાઈ કરે છે.
પરંતુ જ્યારે આ પ્રતિક્રિયા ધીમી પડી જાય છે, ત્યારે મગજને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી, જેના કારણે ચક્કર આવે છે. ડાયેટિશિયન અને વજન વ્યવસ્થાપન નિષ્ણાતોના મતે, પુષ્કળ પાણી પીવું, ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન જાળવવું અને ધીમે ધીમે ઊભા રહેવું આ પરિસ્થિતિમાં ખૂબ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
આ સમસ્યાનું કારણ શું છે?
ઓર્થોસ્ટેટિક હાયપોટેન્શન ઘણા પરિબળોને કારણે થઈ શકે છે, જેમ કે:
- ડિહાઇડ્રેશન
- એનિમિયા
- લાંબા સમય સુધી બેડ રેસ્ટ
- ચોક્કસ દવાઓની આડઅસરો
- વૃદ્ધિ સાથે શરીરના પ્રતિક્રિયાઓનું નબળું પડવું
સંશોધનમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે ઉભા રહ્યા પછી પ્રથમ મિનિટમાં બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક ઘટાડો થવાથી ડિમેન્શિયાનું જોખમ વધી શકે છે. જે લોકોનું સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશર 30 સેકન્ડ ઊભા રહ્યા પછી 20 mmHg કે તેથી વધુ ઘટી ગયું હોય તેમને ભવિષ્યમાં ડિમેન્શિયાનું જોખમ વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
ડૉક્ટરનો સંપર્ક ક્યારે કરવો જરૂરી છે?
જો કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર ઉભા રહેતા સમયે ચક્કર આવવાની ફરિયાદ કરે છે, તો તેને અવગણવું જોઈએ નહીં. ડૉક્ટરની સલાહ લેવી અને ઉભા રહેતા અને બેઠા બેઠા તમારા બ્લડ પ્રેશરની તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.
આ સમસ્યા, ખાસ કરીને વૃદ્ધોમાં, પડી જવા, હાડકાં તૂટવા અને ગંભીર ઇજાઓ તરફ દોરી શકે છે. નિવારણના પગલાંમાં શામેલ છે:
- ધીમે ધીમે ઉભા થવું
- પુષ્કળ પાણી પીવું
- પગની હળવી કસરતો કરવી
- ઘરે લપસણી જગ્યાઓનું રક્ષણ કરવું
- જો જરૂરી હોય તો દવાઓની સમીક્ષા કરવી
આવા પગલાં લઈ શકાય છે. જો વહેલાસર સંબોધવામાં આવે તો, જીવનશૈલીમાં નાના ફેરફારો દ્વારા આ સમસ્યાને મોટાભાગે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
