RBI ગોલ્ડ રિઝર્વ ડેટા: ખરીદી ઘટી, પરંતુ સોનાનો ભંડાર રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો
ભારતની સેન્ટ્રલ બેંકની સોનાની વ્યૂહરચનામાં 2025 માટે મોટો ફેરફાર થયો છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ આ વર્ષે સોનાની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર સંયમ રાખ્યો છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, 2025 માં RBI ની સોનાની ખરીદી પાછલા વર્ષોની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે મર્યાદિત હતી.
માહિતી અનુસાર, RBI એ 2025 માં માત્ર 4.02 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. આ પાછલા વર્ષની તુલનામાં આશરે 94% નો નોંધપાત્ર ઘટાડો દર્શાવે છે. જો કે, ખરીદીમાં ઘટાડો હોવા છતાં, RBI ના કુલ સોનાના ભંડારમાં નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચવાનું ચાલુ છે.
કુલ સોનાના ભંડારમાં હજુ પણ વધારો
જોકે સોનાની ખરીદીમાં ઘટાડો થયો છે, કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો અને અગાઉના રોકાણોને કારણે RBI ના કુલ સોનાના ભંડારમાં વધારો થયો છે. નવીનતમ માહિતી અનુસાર, સેન્ટ્રલ બેંક પાસે હવે 880 ટનથી વધુ સોનું છે, જે તેના અત્યાર સુધીના ઉચ્ચતમ સ્તરોમાંનું એક છે.
આ જ કારણ છે કે ભારતના વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં સોનાનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. ગયા વર્ષે, વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં સોનાનો હિસ્સો આશરે 10% થી વધીને લગભગ 16% થયો છે.
પાંચ વર્ષમાં સોનાનો હિસ્સો ત્રણ ગણો થયો
આરબીઆઈના ઐતિહાસિક ડેટાને પ્રતિબિંબિત કરતા, માર્ચ 2021 માં વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં સોનાનો હિસ્સો ફક્ત 5.87% હતો. હાલમાં, આ હિસ્સો લગભગ ત્રણ ગણો થયો છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સોનાને વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ તરીકે મજબૂત બનાવવાની કેન્દ્રીય બેંકની લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા છે.
ભારતમાં બધુ સોનું રાખવામાં આવતું નથી
રિઝર્વ બેંકનો સમગ્ર સોનાનો સ્ટોક સ્થાનિક સ્તરે રાખવામાં આવતો નથી. સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, માર્ચ 2025 સુધી આરબીઆઈના કુલ સોનાના ભંડારનો મોટો હિસ્સો ભારતમાં રાખવામાં આવ્યો છે, જ્યારે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ અને બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) જેવી સંસ્થાઓ પાસે વિદેશમાં સુરક્ષિત કસ્ટડીમાં કેટલાક સો ટન સોનું રાખવામાં આવ્યું છે.
આ વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારો, પ્રવાહિતા અને સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
કેન્દ્રીય બેંકો ટ્રેઝરી બોન્ડ કરતાં વધુ સોનું ધરાવે છે
વૈશ્વિક સ્તરે સોનાનું મહત્વ પણ ઝડપથી વધ્યું છે. સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો કુલ 32,140 ટન સોનું રાખશે.
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ અનુસાર,
- મધ્ય બેંકોએ 2022 માં 1,082 ટન સોનું ખરીદ્યું.
- 2023 માં, આ આંકડો 1,037 ટન પર પહોંચ્યો.
- 2024 માં રેકોર્ડ 1,180 ટન ખરીદવામાં આવ્યું.
મધ્ય બેંકોની કુલ ખરીદી 2025 માં પણ 1,000 ટનનો આંકડો વટાવી જવાની ધારણા છે.
ડોલર પછી સોનું બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું અનામત મૂલ્ય છે.
હાલમાં, કેન્દ્રીય બેંકોના કુલ વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો લગભગ 20 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે, જે ડોલરના 46 ટકા હિસ્સા પછી બીજા ક્રમે છે.
સોનાનો હિસ્સો હવે યુરોના 16 ટકા હિસ્સાને વટાવી ગયો છે. ખાસ વાત એ છે કે 1996 પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે કેન્દ્રીય બેંકો પાસે યુએસ ટ્રેઝરી બોન્ડ કરતાં વધુ સોનું છે.
