વીજળી ગુલ થવાથી લઈને KYC અપડેટ્સ સુધી, બધું જ નકલી હોઈ શકે છે
જો તમારા મોબાઇલ ફોનમાં અચાનક વીજળી ગુલ થવા, KYC અપડેટ્સ, ખોવાયેલા રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સ, ફસાયેલા કુરિયર્સ અથવા પાર્ટ-ટાઇમ નોકરીઓ વિશેના સંદેશાઓ ભરાઈ જાય, તો તેને હળવાશથી ન લો. સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો કહે છે કે આવા સંદેશાઓ ઘણીવાર નજીકમાં કાર્યરત છેતરપિંડી કરનારાઓનું કામ હોય છે, જે SMS બ્લાસ્ટર્સ અને IMSI કેચર્સ જેવા ખતરનાક સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે.
SMS બ્લાસ્ટર શું છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
SMS બ્લાસ્ટર મૂળભૂત રીતે નકલી મોબાઇલ ટાવરની જેમ કામ કરે છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં, તમારો ફોન નજીકના વાસ્તવિક ટાવર સાથે જોડાયેલ હોય છે, પરંતુ છેતરપિંડી કરનારાઓ પોર્ટેબલ ડિવાઇસનો ઉપયોગ કરીને તે સિગ્નલને અસ્થાયી રૂપે નબળો પાડે છે.
500-મીટરની ત્રિજ્યામાં મોબાઇલ ફોન આપમેળે આ નકલી નેટવર્ક સાથે કનેક્ટ થાય છે. કનેક્શન સ્થાપિત થતાંની સાથે જ, તમારા ફોનમાં બેંકો, ટેક્સ અથવા સરકારી વિભાગોના નામે કપટી સંદેશાઓ મળવાનું શરૂ થાય છે.
2G નેટવર્ક છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે હથિયાર કેમ બની જાય છે?
2G નેટવર્ક આ સમગ્ર રમતમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. છેતરપિંડી કરનારાઓનું ઉપકરણ ફોનને 4G અથવા 5G જેવા સુરક્ષિત નેટવર્કથી જૂના 2G નેટવર્ક પર સ્વિચ કરે છે, જ્યાં સુરક્ષા ઘણી નબળી હોય છે.
આ તે જગ્યા છે જ્યાં મેસેજ સ્પૂફિંગ સરળ બને છે. નંબરોને બદલે, HDFC-BANK, SBI-SEC અને INCOME-TAX જેવા નામો સ્ક્રીન પર દેખાય છે, જેનાથી સંદેશ અસલી અને સરળતાથી છેતરપિંડીભર્યો દેખાય છે.
ભય અને લોભ, આ જ વાસ્તવિક જાળ છે
આ નકલી સંદેશાઓ કાં તો ભય પેદા કરે છે અથવા લાલચ આપે છે. કેટલાક બેંક ખાતું બંધ કરવાની ધમકી આપે છે, અન્ય હજારો રૂપિયાના પુરસ્કારો ગુમાવવાની ચેતવણી આપે છે, અને અન્ય વીજળી આઉટેજ અથવા કુરિયર વિલંબનો ડોળ કરે છે.
ઘણા સંદેશાઓ પાર્ટ-ટાઇમ નોકરીઓના નામે દૈનિક આવકનું વચન આપે છે. આપેલી લિંક પર ક્લિક કરવાથી બેંક વિગતો, વ્યક્તિગત માહિતી અને OTP-આધારિત સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય છે.
દેશભરમાં ફેલાતા નકલી સંદેશ નેટવર્ક
તાજેતરના મહિનાઓમાં આવા કિસ્સાઓમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. ડિસેમ્બર 2025 માં, CBI એ દિલ્હી, નોઈડા અને ચંદીગઢમાં એક સાથે દરોડા પાડ્યા, જેમાં એક મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ થયો જે દરરોજ લાખો કપટી સંદેશાઓ મોકલી રહ્યું હતું.
તપાસમાં સેંકડો USB હબ, સર્વર અને હજારો નકલી સિમ કાર્ડ મળી આવ્યા. ટેલિકોમ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા કેટલાક આંતરિક લોકોની ભૂમિકા પણ શંકાસ્પદ હતી.
વિદેશી કનેક્શન અને કરોડોની છેતરપિંડી
જાન્યુઆરી 2026 માં, સાયબરાબાદ પોલીસે વિદેશી કનેક્શન ધરાવતી એક ગેંગની ધરપકડ કરી. આ ગેંગે નકલી ટ્રેડિંગ એપ્સ અને બેંક ચેતવણીઓ દ્વારા ₹5 કરોડથી વધુની છેતરપિંડી કરી હતી.
આરોપીઓ પાસે SMS બ્લાસ્ટર હતા, જેનો ઉપયોગ તેઓ ભીડવાળા વિસ્તારોમાં બેંક જેવા નામોનો ઉપયોગ કરીને સંદેશા મોકલવા માટે કરતા હતા. તપાસમાં કંબોડિયા અને ચીન સાથેના જોડાણો પણ બહાર આવ્યા.
આંકડા જે ચિંતાની ઘંટડીઓ વગાડે છે
ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, 2024 અને 2025 વચ્ચે ટેલિકોમ છેતરપિંડીના કેસોમાં લગભગ 300 ટકાનો વધારો થયો છે. I4C ડેટા દર્શાવે છે કે 2025 માં સાયબર છેતરપિંડીના પરિણામે ₹30,000 કરોડથી વધુનું નુકસાન થયું હતું અને 4 મિલિયનથી વધુ ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવી હતી.
સરકારે 1.5 મિલિયનથી વધુ શંકાસ્પદ સિમ કાર્ડ અને 500,000 થી વધુ મોબાઇલ IMEI નંબર બ્લોક કર્યા છે, પરંતુ છેતરપિંડી કરનારાઓ નવી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. નિષ્ણાતોના મતે, છેતરપિંડી કરાયેલા ભંડોળમાંથી માત્ર 10-12 ટકા જ પીડિતોને પરત કરવામાં આવે છે.
તમારી જાતને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવી?
સાયબર નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે તમારા ફોનની સેટિંગ્સમાં 2G નેટવર્કને અક્ષમ કરવું એ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું હોઈ શકે છે, કારણ કે છેતરપિંડી કરનારાઓ આ નબળાઈનો ઉપયોગ કરે છે.
ક્યારેય બેંક અથવા સેવા પ્રદાતાની હોવાનો દાવો કરતી કોઈપણ લિંક પર ક્લિક કરશો નહીં, અને હંમેશા સત્તાવાર એપ્લિકેશનો અથવા વેબસાઇટ્સનો ઉપયોગ કરો. જો તમારા ફોનમાં અચાનક 4G અથવા 5G નેટવર્ક ખોવાઈ જાય અને ફક્ત 2G જ દેખાય, તો તેને ચેતવણી ગણો અને તરત જ સતર્ક રહો.
