Chaturmas Significance: ચાર માસના વૈરાગ્ય અને તપસ્યાના આ સમયગાળાના મુખ્ય કથાનું દર્શન
Chaturmas Significance: ચાતુર્માસ એ હિન્દુ ધર્મમાં અતિ પાવન સમયગાળો માનવામાં આવે છે, જે વર્ષના ચાર માસ સુધી ચાલે છે — શ્રાવણથી લઈને કાર્તિક સુધી. આ સમયગાળામાં ભગવાન વિષ્ણુ યોગ નિદ્રામાં (ધ્યાનમગ્ન અવસ્થા) પાતાળ લોકમાં રહે છે. પણ શું તમે ક્યારેય વિચારીયું છે કે કેમ સૃષ્ટિના રક્ષક ભગવાન ચાર મહિનાં સુધી આરામ કરે છે?
ચાતુર્માસ 2025 ક્યારે શરૂ થશે?
આ વર્ષે ચાતુર્માસ 6 જુલાઈ 2025ના રોજ અષાઢ શુક્લ એકાદશીથી શરૂ થશે અને 1 નવેમ્બર 2025ના રોજ કાર્તિક શુક્લ એકાદશી પર પૂર્ણ થશે. આ સમય દરમિયાન શાસ્ત્રોક્ત રીતે લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, મૂર્થીસ્થાપન જેવા શુભ કાર્યો પર રોક હોય છે.
પૌરાણિક કથા: વિષ્ણુજી પાતાળ લોકમાં કેમ ગયા?
ભારતીય ધર્મગ્રંથો અનુસાર, દાનવી રાજા બલિએ તપસ્યાના બળે ત્રણેય લોક જીત્યા હતા. તેના આભાભીત ઇન્દ્રદેવ અને દેવતાઓએ ભગવાન વિષ્ણુ પાસે મદદ માગી. વિષ્ણુજીએ વામન અવતાર ધારણ કરીને બલિના દ્વાર સુધી ભિક્ષા માગવા પહોંચ્યા.
વામનજીએ માત્ર “ત્રણ પગલાં જમીન” માંગ્યા, અને જ્યારે બલિએ એ દાન આપી દીધું, ત્યારે વિષ્ણુજીએ વિશાળ રૂપ ધારણ કરીને એક પગલાંમાં પૃથ્વી, બીજા પગલાંમાં સ્વર્ગ માપી લીધું. ત્રીજું પગલું મૂકાશે એવું સ્થાન બાકી ન હતું, ત્યારે બલિએ પોતાનું માથું આગળ કર્યું. વિષ્ણુજીએ ત્રીજું પગલું ત્યાં મૂક્યું અને તેને પાતાળ લોકનો રાજ્ય આપ્યું.
બલિએ ભગવાન પાસે વરદાન માગ્યું કે વિષ્ણુજી ચાર મહિનાં તેમના રાજ્યમાં નિવાસ કરે. ભગવાને તેનો માન રાખ્યો અને અષાઢ શુક્લ એકાદશીથી કાર્તિક શુક્લ એકાદશી સુધી પાતાળ લોકમાં યોગ નિદ્રામાં રહેવાનું વચન આપ્યું. એ સમયગાળાને “ચાતુર્માસ” કહેવામાં આવે છે.
ચાતુર્માસનું આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ
ચાતુર્માસ આધ્યાત્મિક તપસ્યા, નિયમો, બ્રહ્મચર્ય અને ઉપવાસ માટે સમર્પિત છે. આ સમયગાળામાં ભક્તો શાકાહાર, જાપ-તપ અને સાધનાને મહત્વ આપે છે. ભગવાન વિષ્ણુની આ યોગ નિદ્રાની અવધિ ભક્તો માટે અનુકૂળ મનશાંતિ અને આધ્યાત્મિક વૃદ્ધિનો સમય ગણાય છે.
