ડિજિટલ પેમેન્ટની અસર: ATM રોકડ ઉપાડમાં ઘટાડો
ડિજિટલ પેમેન્ટના વધતા જતા સ્વીકારને કારણે દેશમાં રોકડ વ્યવહારની આદતો ઝડપથી બદલાઈ ગઈ છે. મોબાઇલ એપ્સ, UPI અને ઓનલાઈન પેમેન્ટ્સે નાની ખરીદી માટે પણ ATM ની મુલાકાત લેવાની જરૂરિયાત ઘટાડી દીધી છે. શાકભાજી અને ફળોથી લઈને મોટા રિટેલ સ્ટોર્સ સુધીના સ્ટોર્સમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સરળતાથી સ્વીકારવામાં આવે છે.
આ ફેરફારની સીધી અસર ATM માંથી રોકડ ઉપાડની સંખ્યા પર પડી રહી છે. જ્યારે પહેલા લોકો રોકડ ઉપાડવા માટે વારંવાર ATM નો ઉપયોગ કરતા હતા, ત્યારે હવે ઓછા લોકો તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જો કે, જે લોકો રોકડ ઉપાડી રહ્યા છે તેઓ એક જ સમયે મોટી રકમ ઉપાડી રહ્યા છે.
આંકડા શું કહે છે?
CMS ઇન્ફો સિસ્ટમ્સના અહેવાલ મુજબ, 2025 માં, દેશભરના ATM માંથી દર મહિને સરેરાશ ₹1.21 કરોડ (આશરે $1.30 બિલિયન) ની રકમ નોંધાઈ હતી.
આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ATM રોકડ ઉપાડની કુલ સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે.
તેનાથી વિપરીત, પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન ઉપાડવામાં આવતી રકમમાં વધારો થયો છે.
અહેવાલ મુજબ,
- 2025 માં પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન સરેરાશ રકમ ₹5,835 હતી.
- ૨૦૨૪ ની સરખામણીમાં આ ૪.૫ ટકાનો વધારો છે.
- ૨૦૨૪ માં સરેરાશ ઉપાડ રકમ ₹૫,૫૮૬ હતી.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોકડની માંગ મજબૂત રહે છે.
અહેવાલમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારો અને નાના શહેરોમાં રોકડ વ્યવહારો હજુ પણ પ્રચલિત છે.
આ વિસ્તારોમાં પ્રતિ એટીએમ સરેરાશ માસિક રોકડ ઉપાડ ₹૧.૩૦ કરોડ હતો.
સરખામણીમાં,
- મેટ્રો શહેરોમાં સરેરાશ ₹૧.૧૮ કરોડ ઉપાડ થયા.
- અન્ય શહેરી વિસ્તારોમાં સરેરાશ દર મહિને ઉપાડ આશરે ₹૧.૧૧ કરોડ હતો.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે શહેરી અને મેટ્રો વિસ્તારોમાં ડિજિટલ ચુકવણીઓ ઝડપથી વધી રહી છે, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારો રોકડ પર આધાર રાખે છે.
હવામાન અને તહેવારોની પણ અસર પડે છે.
એટીએમમાંથી રોકડ ઉપાડ માત્ર ડિજિટલ ચુકવણીઓ દ્વારા જ નહીં પરંતુ હવામાન, તહેવારો અને લોકોની હિલચાલ જેવા પરિબળો દ્વારા પણ પ્રભાવિત થાય છે.
અહેવાલ મુજબ, સપ્ટેમ્બરમાં જીએસટી સુધારા પછી ગ્રાહક ખર્ચની પેટર્ન બદલાઈ ગઈ, જેણે રોકડ વ્યવહારોને પણ અસર કરી.
