માત્ર સોનાનો ભાવ જાણવો પૂરતો નથી! જ્વેલર્સ કેવી રીતે બનાવે છે દાગીનાનું ફાઇનલ બિલ?
લગ્નની મોસમ નજીક આવતાં જ બજારમાં સોનાના દાગીનાની ખરીદીમાં તેજી જોવા મળે છે. ખાસ કરીને આ સમય દરમિયાન લોકો કાનની બુટ્ટી, ચેઇન, વીંટી, બંગડી, બ્રેસલેટ અને હાર જેવી વસ્તુઓ ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. જોકે, સોનાના દાગીના ખરીદતી વખતે મોટાભાગના લોકો માત્ર બજારમાં ચાલતા સોનાના ભાવ પર જ ધ્યાન આપે છે. પરંતુ શું તમને ખબર છે કે દુકાનમાં દાગીના ખરીદતી વખતે સોનાના મૂળ ભાવ કરતાં વધુ રકમ ચૂકવવી પડી શકે છે? તેનું કારણ છે મેકિંગ ચાર્જ, વેસ્ટેજ ચાર્જ, હોલમાર્કિંગ ફી અને ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST). આ તમામ ખર્ચને જોડ્યા પછી દાગીનાની અંતિમ કિંમત નક્કી થાય છે. તેથી ખરીદી કરતાં પહેલાં આ ગણતરી સમજવી ખૂબ જરૂરી છે.

સોનાના દાગીનાની કિંમતમાં કયા ચાર્જ સામેલ હોય છે?
જ્વેલર્સ સોનાના દાગીનાની કિંમત નક્કી કરતી વખતે સૌથી પહેલાં તેની શુદ્ધતા, કેરેટ અને વજનના આધારે સોનાનો ભાવ નક્કી કરે છે. ત્યારબાદ તેમાં મેકિંગ ચાર્જ ઉમેરવામાં આવે છે. આ ચાર્જ દાગીનાની ડિઝાઇન, બનાવટ અને તેને તૈયાર કરવામાં લાગતી મહેનતના આધારે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત દાગીના બનાવતી વખતે સોનાના વપરાશ અને પ્રક્રિયા સંબંધિત વેસ્ટેજ ચાર્જ પણ લેવામાં આવી શકે છે. જો દાગીનામાં હીરા કે અન્ય કિંમતી પથ્થરો લગાવવામાં આવ્યા હોય તો તેમની કિંમત પણ અલગથી ઉમેરાય છે. અંતે લાગુ પડતા જીએસટી સહિતના અન્ય ખર્ચ જોડીને ગ્રાહકનું અંતિમ બિલ તૈયાર કરવામાં આવે છે.
22 કેરેટ અને 18 કેરેટ સોનાની શુદ્ધતા સમજવી જરૂરી
સોનાના દાગીના ખરીદતી વખતે કેરેટનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ, કારણ કે તેની સીધી અસર કિંમત પર પડે છે. સામાન્ય રીતે 24 કેરેટ સોનાને સૌથી શુદ્ધ માનવામાં આવે છે, જ્યારે દાગીના બનાવવા માટે 22 અને 18 કેરેટ સોનાનો ઉપયોગ વધુ થાય છે. 22 કેરેટ સોનામાં આશરે 91.6 ટકા શુદ્ધ સોનું હોય છે, જ્યારે 18 કેરેટ સોનામાં 75 ટકા શુદ્ધ સોનું હોય છે. બાકીના ભાગમાં અન્ય ધાતુઓ ભેળવવામાં આવે છે, જેથી દાગીનાને મજબૂતી મળે. તેથી માત્ર સોનાના ગ્રામ અને બજારભાવની સરખામણી કરવાને બદલે દાગીનાની કેરેટ શુદ્ધતા તપાસવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.

આ રીતે ગણવામાં આવે છે દાગીનાની અંતિમ કિંમત
દાગીનાની કિંમત સમજવા માટે એક ઉદાહરણ લઈએ. માની લો કે તમે દિલ્હીમાં 22 કેરેટ સોનાની 10 ગ્રામની ચેઇન ખરીદી રહ્યા છો અને સોનાનો પ્રતિ 10 ગ્રામ ભાવ 1,28,650 રૂપિયા છે. આ ઉપરાંત જ્વેલર પ્રતિ ગ્રામ 500 રૂપિયા મેકિંગ ચાર્જ લે છે. એટલે 10 ગ્રામ માટે મેકિંગ ચાર્જ 5,000 રૂપિયા થશે. આ બંને રકમ ભેગી કરતાં કિંમત 1,33,650 રૂપિયા થાય છે. તેના પર 3 ટકા જીએસટી એટલે કે 4,009.50 રૂપિયા ઉમેરાશે. હોલમાર્કિંગ ફી 75 રૂપિયા ગણતાં અંતિમ બિલ 1,37,734.50 રૂપિયા થશે. આ માત્ર સમજવા માટેનું ઉદાહરણ છે, વાસ્તવિક કિંમત જ્વેલરના ચાર્જ અને લાગુ પડતા નિયમો પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
મેકિંગ અને વેસ્ટેજ ચાર્જની સરખામણી કરવાનું ભૂલશો નહીં
સોનાના દાગીના ખરીદતી વખતે સૌથી વધુ ધ્યાન મેકિંગ ચાર્જ અને વેસ્ટેજ ચાર્જ પર આપવું જોઈએ. અલગ-અલગ જ્વેલર્સ એકસરખા વજન અને ડિઝાઇનના દાગીના પર અલગ ચાર્જ વસૂલી શકે છે. કેટલાક દુકાનદારો મેકિંગ ચાર્જ પ્રતિ ગ્રામના આધારે લે છે, જ્યારે કેટલાક દાગીનાની કુલ કિંમતના ટકાવારી પ્રમાણે ગણતરી કરે છે. તેથી ખરીદી કરતાં પહેલાં ઓછામાં ઓછા બે કે ત્રણ જ્વેલર્સ પાસેથી ભાવ અને ચાર્જની વિગતો મેળવી સરખામણી કરો. માત્ર ઓછા સોનાના ભાવથી આકર્ષાઈને ખરીદી ન કરો, કારણ કે વધારે મેકિંગ ચાર્જને કારણે અંતિમ બિલ મોંઘું થઈ શકે છે.
દાગીના ખરીદતી વખતે BIS હોલમાર્ક અને HUID જરૂર તપાસો
સોનાની શુદ્ધતા અંગે ખાતરી કરવા માટે દાગીના ખરીદતી વખતે BIS હોલમાર્ક તપાસવો અત્યંત જરૂરી છે. દાગીના પર BISનો નિશાન, શુદ્ધતાનું પ્રમાણ દર્શાવતો કેરેટનો આંકડો અને છ અંકનો HUID કોડ હોવો જોઈએ. આ કોડ દ્વારા દાગીનાની ઓળખ અને સંબંધિત વિગતોની ચકાસણી કરી શકાય છે. ખરીદી વખતે જ્વેલર પાસેથી પાકું બિલ જરૂર મેળવો. તેમાં સોનાનું વજન, કેરેટ, પ્રતિ ગ્રામ ભાવ, મેકિંગ ચાર્જ, વેસ્ટેજ ચાર્જ અને જીએસટીની વિગતો અલગથી લખાવવી જોઈએ. જો તમે હીરાના દાગીના ખરીદતા હોવ તો તેની ગુણવત્તા અને પ્રમાણિત ગ્રેડિંગનું પ્રમાણપત્ર પણ માગો.
જૂના સોનાના એક્સચેન્જ અને બાયબેક નિયમો પણ જાણી લો
જો તમે જૂના સોનાના દાગીના આપીને નવા દાગીના ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા હોવ તો જ્વેલરની એક્સચેન્જ અને બાયબેક નીતિ અગાઉથી સમજી લેવી જોઈએ. જૂના દાગીનાનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે તેનું વજન, શુદ્ધતા અને તેમાં રહેલી અન્ય ધાતુઓને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત દાગીનામાં રહેલા પથ્થરોનું વજન સોનાના વજનથી અલગ ગણાય છે કે નહીં તે પણ જાણી લો. લગ્ન માટે મોટી ખરીદી કરતાં પહેલાં સંપૂર્ણ બિલ તૈયાર કરાવી તમામ ખર્ચની તપાસ કરો. યાદ રાખો, માત્ર સોનાનો ઓછો ભાવ કે મેકિંગ ચાર્જમાં મળતું ડિસ્કાઉન્ટ જોઈને નિર્ણય ન લો. દરેક ખર્ચની સરખામણી કર્યા પછી જ ખરીદી કરશો તો બિનજરૂરી ખર્ચથી બચી શકશો.
