સાયબર ઠગાઈમાં ₹800 કરોડનું નુકસાન, હવે બેંકોની જવાબદારી નક્કી કરશે RBI! સુપ્રીમ કોર્ટ સખત
દેશમાં ડિજિટલ વ્યવહારો વધવાની સાથે સાયબર ઠગાઈના કિસ્સાઓ પણ સતત વધી રહ્યા છે. ખાસ કરીને Digital Arrest Scam દ્વારા લોકોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ પ્રકારની છેતરપિંડીમાં ઠગો પોતાને પોલીસ, CBI અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીના અધિકારી તરીકે ઓળખાવે છે. ત્યારબાદ ધરપકડ અને કાયદાકીય કાર્યવાહીનો ડર બતાવીને લોકો પાસેથી લાખો રૂપિયા પડાવી લે છે. વર્ષ 2026માં આ સ્કેમના કારણે ભારતીય નાગરિકોને અંદાજે 800 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હોવાનું સામે આવ્યું છે.
WhatsApp સહિતની કંપનીઓને સુપ્રીમ કોર્ટની નોટિસ
સાયબર ગુનાઓના કિસ્સાઓમાં ઘટાડો થવાના દાવા વચ્ચે Digital Arrest Scamને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કોર્ટે WhatsApp સહિતની ડિજિટલ કંપનીઓને પૂછ્યું છે કે આવી છેતરપિંડી રોકવા માટે તેઓ કયા પગલાં લઈ રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કંપનીઓને તેમના સૂચનો અને યોજનાઓ કોર્ટ તથા Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C) સમક્ષ રજૂ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
WhatsAppએ 9,400 શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સ સામે કરી કાર્યવાહી
સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન WhatsApp તરફથી જણાવવામાં આવ્યું કે કંપનીએ છેતરપિંડી સાથે જોડાયેલા આશરે 9,400 એકાઉન્ટ્સ સામે કાર્યવાહી કરી છે. આ ઉપરાંત કંપની એક ખાસ સોફ્ટવેર તૈયાર કરી રહી છે, જે શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સને ઓળખવામાં મદદ કરશે. આ સિસ્ટમ દ્વારા સંભવિત છેતરપિંડી અંગે યુઝર્સને અગાઉથી ચેતવણી પણ આપી શકાશે. કોર્ટે તમામ ડિજિટલ કંપનીઓ પાસે અત્યાર સુધીનાં પગલાંની વિગતવાર માહિતી માગી છે.
સાયબર ઠગાઈ થાય તો બેંકે પણ આપવું પડી શકે વળતર
આ સમગ્ર મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે બેંકોની જવાબદારીનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો છે. કોર્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે, જો તપાસમાં સાબિત થાય કે બેંકે પોતાની ફરજ યોગ્ય રીતે નિભાવી નથી અને તેની બેદરકારીને કારણે ગ્રાહક સાથે છેતરપિંડી થઈ છે, તો બેંકે ગ્રાહકના નુકસાનની ભરપાઈ કરવી પડી શકે છે. આ સૂચનથી સાયબર ઠગાઈનો ભોગ બનેલા લોકોને મોટી રાહત મળવાની આશા છે.
RBIએ બનાવવા પડશે સાયબર સુરક્ષા માટે નવા નિયમો
સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ને બેંકોની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે અસરકારક નિયમો તૈયાર કરવા જણાવ્યું છે. જો કોઈ ખાતામાંથી અચાનક મોટી રકમનું ટ્રાન્ઝેક્શન થાય અને તે ગ્રાહકની જૂની વ્યવહાર પદ્ધતિથી અલગ હોય, તો બેંકે તેની તપાસ કરવી જોઈએ. જરૂર જણાય તો શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન થોડા સમય માટે રોકીને પોલીસને જાણ કરવાની વ્યવસ્થા પણ હોવી જોઈએ.
શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન રોકવા અને પોલીસને જાણ કરવી પડશે
કોર્ટે RBI સમક્ષ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સૂચનો પણ મૂક્યા છે. તેમાં શંકાસ્પદ વ્યવહારોને અસ્થાયી રીતે રોકવા, ગ્રાહકોના જૂના ટ્રાન્ઝેક્શનના આધારે અસામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ ઓળખવા અને પોલીસને સમયસર માહિતી આપવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, સાયબર ઠગાઈનો ભોગ બનેલા ગ્રાહકોને યોગ્ય વળતર મળે તેવી વ્યવસ્થા અને બેંકોની બેદરકારી સામે જવાબદારી નક્કી કરવા પણ કહેવામાં આવ્યું છે.
પોલીસ અને રાજ્ય સરકારો પાસેથી પણ માગ્યો જવાબ
સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની પોલીસ એજન્સીઓને Digital Arrest Scam સંબંધિત નોંધાયેલી FIR અને તપાસની સ્થિતિ અંગે અહેવાલ આપવા જણાવ્યું છે. પોલીસને એ પણ જણાવવું પડશે કે આવા ગુનાઓ રોકવા, આરોપીઓને ઓળખવા અને તેમને સજા અપાવવા માટે કયા પગલાં લઈ શકાય છે. હવે આ મહત્વપૂર્ણ કેસની આગામી સુનાવણી 23 નવેમ્બર 2026ના રોજ થવાની છે. આ સુનાવણીમાં સાયબર સુરક્ષા અને બેંકોની જવાબદારી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની શક્યતા છે.
