GST નિયમોમાં મોટી ચેતવણી: આ ભૂલ કરી તો મળશે 18% વ્યાજનો ફટકો, જાણો ITC ના કડક નિયમો
જો તમે કોઈ નાના-મોટા વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા છો અને નિયમિતપણે જીએસટી (GST) રિટર્ન ભરો છો, તો ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) તમારા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ખ્યાલ છે. જીએસટી વ્યવસ્થા હેઠળ આઈટીસી એ એક એવી સુવિધા છે જેના દ્વારા વેપારીઓ પોતાની ખરીદી પર ચૂકવેલા જીએસટીને, માલ કે સેવાની વેચાણ પર બનતી જીએસટી જવાબદારી (Tax Liability) સાથે સરભર (Adjust) કરી શકે છે. આનાથી વ્યવસાયના એકંદર ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે અને વર્કિંગ કેપિટલ તેમજ કેશ ફ્લોમાં મોટી રાહત મળે છે.
દરેક ખરીદી પર આઈટીસીનો લાભ મળતો નથી
તમામ પ્રકારની વ્યાપારી ખરીદી પર આઈટીસી મેળવવાનો અધિકાર હોતો નથી. જીએસટી કાયદા હેઠળ અમુક ચોક્કસ વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર આઈટીસી બ્લોક કરવામાં આવેલી હોય છે. જો કોઈ વેપારી અજાણતાં કે જાણી જોઈને એવી ખરીદી પર આઈટીસી મેળવી લે છે કે જેના પર ક્રેડિટ મળવાપાત્ર નથી, અને ત્યારબાદ તે ક્રેડિટનો ઉપયોગ પણ કરી લે છે, તો તેના માટે મોટી કાનૂની સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં જીએસટી વિભાગ દ્વારા ભારે વ્યાજ અને પેનલ્ટી વસૂલવામાં આવે છે. ખોટી રીતે લેવાયેલી અને વપરાયેલી આઈટીસી પર વાર્ષિક 18 ટકાના દરે વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે.
ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ની સરળ ગણતરી
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વેપારીએ કાચો માલ કે સામગ્રી ખરીદતી વખતે રૂ. 18,000 નો જીએસટી ચૂકવ્યો છે. ત્યારબાદ તે માલ તૈયાર કરીને વેચતી વખતે ગ્રાહકો પાસેથી રૂ. 30,000 નો જીએસટી એકત્રિત કરે છે.
જીએસટીના નિયમો અનુસાર, જો તે વેપારી રૂ. 18,000 ની આઈટીસી ક્લેમ કરવા માટે લાયક છે, તો તેને પોતાની કુલ રૂ. 30,000 ની કર જવાબદારીમાંથી આ રકમ બાદ કરવાનો લાભ મળશે. એટલે કે તેણે સરકારને પૂરેપૂરા 30,000 રૂપિયા ચૂકવવા નહીં પડે, પરંતુ આઈટીસી બાદ કર્યા પછી બાકી નીકળતી રૂ. 12,000 ની ચોખ્ખી રકમ જ ચૂકવવી પડશે. પરંતુ આ ફાયદો ત્યારે જ મળે જ્યારે ખરીદી અને આઈટીસી બંને નિયમો અનુસાર કાયદેસર હોય.
માત્ર બિલ કે ટેક્સ ઈનવોઈસ હોવું પૂરતું નથી
ઘણા વેપારીઓ માને છે કે તેમની પાસે ખરીદીનું બિલ કે ટેક્સ ઈનવોઈસ છે એટલે આઈટીસી મળી જ જશે, પરંતુ એવું નથી. આઈટીસી મેળવવા માટે વેપારીએ કેટલીક કડક શરતો પૂરી કરવી પડે છે. સૌપ્રથમ, માલ કે સેવા વાસ્તવિક રીતે પ્રાપ્ત થયેલી હોવી જોઈએ. બીજું, સપ્લાયર (વિક્રેતા) દ્વારા પોતાના જીએસટી રિટર્નમાં તે ઈનવોઈસની વિગતો સાચી રીતે અપલોડ થયેલી હોવી જોઈએ.
ખરીદદારે પોતાના એકાઉન્ટિંગ રેકોર્ડ્સને જીએસટી પોર્ટલ પર જનરેટ થતાં GSTR-2B સ્ટેટમેન્ટ સાથે સરખાવવા જરૂરી છે. જો સપ્લાયરે ઈનવોઈસ રિપોર્ટ નથી કર્યું તો ખરીદનારને આઈટીસી મેળવવામાં ટેકનિકલ અવરોધ ઊભો થાય છે.
180 દિવસનો મહત્વપૂર્ણ નિયમ
જીએસટી કાયદામાં એક અત્યંત સખત અને મહત્વનો નિયમ છે. જો કોઈ વેપારીએ સપ્લાયર પાસેથી માલ ખરીદ્યો હોય અને ઈનવોઈસની તારીખથી 180 દિવસની અંદર સપ્લાયરને તે રકમનું સંપૂર્ણ ચુકવણું (Payment) ન કર્યું હોય, તો તે ખરીદી પર મેળવેલી આઈટીસી જીએસટી રિટર્નમાં વ્યાજ સાથે પાછી (Reverse) ઉમેરવી પડે છે.
18% વ્યાજ અને પેનલ્ટી ક્યારે લાગુ થાય છે?
માત્ર ખોટી રીતે આઈટીસી ક્લેમ કરવી (Avail) અને તેનો ટેક્સ ચૂકવવામાં ઉપયોગ કરવો (Utilize) – આ બંને વચ્ચે કાનૂની તફાવત છે. જીએસટી સુધારા અનુસાર, જો આઈટીસી ખોટી રીતે લેવાઈ હોય પરંતુ તે ઈલેક્ટ્રોનિક ક્રેડિટ લેજરમાં પડી રહી હોય અને તેનો ઉપયોગ ન થયો હોય, તો વ્યાજ લાગતું નથી.
પરંતુ જો આ ખોટી આઈટીસીનો ઉપયોગ ટેક્સની ચુકવણી માટે કરી લેવામાં આવે, તો તે દિવસથી વાર્ષિક 18 ટકાના દરે ફિક્સ્ડ વ્યાજ ગણવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો રૂ. 1 લાખની ખોટી આઈટીસી વાપરી લેવામાં આવે તો મુદ્દલ રકમ ઉપરાંત 18% વ્યાજ અને સંજોગો અનુસાર દંડ પણ ભરવો પડે છે.
સાવચેતી અને આગોતરું આયોજન
વેપારીઓએ દર મહિને રિટર્ન ફાઈલ કરતી વખતે ખરીદી અને આઈટીસીનું ઝીણવટપૂર્વક નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ. ઈનવોઈસ નંબર, GSTIN, ટેક્સની રકમ અને GSTR-2B નો રેકોર્ડ મેળવવો આવશ્યક છે. જો ભૂલથી ખોટી આઈટીસી લેવાઈ ગઈ હોય તો તેનો ઉપયોગ કર્યા વિના તેને સમયસર રીવર્સ કરી દેવી જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં ભારે વ્યાજ અને કાનૂની કાર્યવાહીથી બચી શકાય.
