દુકાનદારો માટે કયો પેમેન્ટ ઓપ્શન છે સૌથી સસ્તો? ₹૪,૦૦૦ ના ટ્રાન્ઝેક્શનથી સમજો MDR ની ગણતરી
જો તમે પણ દુકાન કે મોલમાં વસ્તુઓ ખરીદતી વખતે UPI, ડેબિટ કાર્ડ કે ક્રેડિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ કરતા હોવ, તો કદાચ તમે ક્યારેય વિચાર્યું નહીં હોય કે આ કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે દુકાનદારે પણ ચોક્કસ કિંમત ચૂકવવી પડે છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારતી વખતે વેપારી પાસેથી વસૂલવામાં આવતા આ ફી-માળખાને ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR – Merchant Discount Rate) કહેવામાં આવે છે. જોકે, અલગ-અલગ પેમેન્ટ મોડમાં આ દર સાવ ભિન્ન હોય છે. એક ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ કે ₹૪,૦૦૦ ના પેમેન્ટ પર વેપારીને કેટલો ખર્ચ થાય છે.
શું હોય છે આ MDR ચાર્જ?
MDR એ એવો ચાર્જ છે જે વેપારીએ પોતાના ગ્રાહકો પાસેથી ડિજિટલ માધ્યમથી પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ, કાર્ડ નેટવર્ક્સ અને બેંકોને ચૂકવવો પડે છે. તેની ટકાવારી પેમેન્ટના પ્રકાર, કાર્ડ નેટવર્ક, બેંક અને વેપારીના વ્યવસાયની કેટેગરી પર આધાર રાખે છે. એટલે કે જો કોઈ ગ્રાહકે દુકાનદારને ₹૪,૦૦૦ નું ચૂકવણું કર્યું હોય, તો તે આખેઆખી રકમ દુકાનદારના ખાતામાં વગર કોઈ ખર્ચે જમા થાય તે જરૂરી નથી.
ક્રેડિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ પર સૌથી વધુ ખર્ચ
ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા કરવામાં આવતા પેમેન્ટ પર MDR નો દર અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે ઊંચો હોય છે.
ગણતરી: જો ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૨% ના દરે MDR લાગુ પડતો હોય, તો ₹૪,૦૦૦ ના ખરીદ-વેચાણ પર દુકાનદારે આશરે ₹૮૦ નો ચાર્જ બેંક અથવા કાર્ડ કંપનીને ચૂકવવો પડે છે.
ડેબિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ સ્વીકારવા પર કેટલો ચાર્જ?
ડેબિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ પ્રોસેસ કરવાનો ચાર્જ ક્રેડિટ કાર્ડ કરતાં ઓછો હોય છે.
ગણતરી: જો ₹૪,૦૦૦ ના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૯૦% ના દરે MDR ની ગણતરી કરવામાં આવે, તો વેપારી માટે તેની પડતર કિંમત આશરે ₹૩૬ થાય છે.
UPI પેમેન્ટ પર વેપારીને કેટલો ખર્ચ થાય છે?
UPI પેમેન્ટના કિસ્સામાં દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર એક સરખો દર લાગુ પડતો નથી. નિયમો અને પેમેન્ટ મોડલ અનુસાર સ્થિતિ બદલાય છે.
ગણતરી: અમુક ચોક્કસ વ્યાપારી કેટેગરીમાં ₹૨,૦૦૦ થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૪% ના આધાર દરથી MDR ગણવામાં આવે છે. આ ધોરણે જોવામાં આવે તો ₹૪,૦૦૦ ના UPI ચૂકવણા પર વેપારીને આશરે ₹૧૬ નો ચાર્જ લાગે છે.
₹૪,૦૦૦ ના પેમેન્ટ પર ચાર્જની સરખામણી
ક્રેડિટ કાર્ડ (૨%): આશરે ₹૮૦
ડેબિટ કાર્ડ (૦.૯૦%): આશરે ₹૩૬
UPI પેમેન્ટ (૦.૪%): આશરે ₹૧૬
ઉપર આપેલા ઉદાહરણ મુજબ, ક્રેડિટ અને ડેબિટ કાર્ડની તુલનામાં UPI પેમેન્ટનો પ્રોસેસિંગ ખર્ચ વેપારી માટે ઘણો ઓછો છે.
MDR કમાણી અને વેપારીઓનો વિરોધ
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનના સતત વધી રહેલા વ્યાપને કારણે બેંકો અને પેમેન્ટ ગેટવે કંપનીઓ માટે MDR કમાણીનો એક મોટો સ્ત્રોત બની ગયો છે. આ ચાર્જિસના કારણે દર વર્ષે હજારો કરોડ રૂપિયાનું ટર્નઓવર પ્રોસેસિંગ ફી તરીકે એકત્રિત થાય છે. જોકે, નાના વેપારીઓનું માનવું છે કે મોટા આંકડાના પેમેન્ટ પર વસૂલાતો આ ચાર્જ તેમના નફાના માર્જિન પર સીધી અસર કરે છે. આ જ કારણસર વેપારી સંગઠનો UPI અને અન્ય ડિજિટલ માધ્યમો પર વસૂલાતા ચાર્જિસમાં રાહત આપવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
