RBI નો મોટો આંચકો: બેંકિંગ સિસ્ટમમાંથી ₹1 લાખ કરોડ ખેંચશે પાછા, જાણો તમારી હોમ લોન અને FD પર શું થશે અસર
જો તમારો હોમ લોનનો હપ્તો (EMI) ચાલુ છે અથવા તમે બેંકમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માં નાણાં રોકેલા છે, તો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના તાજેતરના નિર્ણયો વિશે જાણવું તમારા માટે અત્યંત જરૂરી છે. દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં હાલમાં હાજર વધારાની રોકડ રકમ (Surplus Liquidity) ને નિયંત્રિત કરવા માટે RBI એ આશરે ₹૧ લાખ કરોડના સરકારી બોન્ડ્સ (Government Bonds) વેચવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સેકન્ડરી માર્કેટમાં હાથ ધરવામાં આવનાર આ વેચાણ સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન ત્રણ અલગ-અલગ તબક્કામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
હવે મુખ્ય પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે RBI ના આ આકરા નિર્ણયથી સામાન્ય જનતાને શું અસર થશે? શું આ પગલાથી હોમ લોનના વ્યાજદર વધી જશે કે પછી FD પર ધાર્યા કરતાં વધુ વ્યાજ મળશે?
RBI કેમ બેંકિંગ સિસ્ટમમાંથી ₹૧ લાખ કરોડ પાછા ખેંચી રહી છે?
હકીકતમાં, વર્તમાન સમયમાં ભારતીય બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં જરૂરિયાત કરતાં ઘણી વધુ રોકડ રકમ ઉપલબ્ધ છે. સપ્ટેમ્બરના પ્રારંભિક દિવસોમાં જ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સરપ્લસ લિક્વિડિટી ₹૧૦.૩ લાખ કરોડના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી. બજારમાં વધારાની રોકડ હોવાને કારણે ફુગાવાનો દર એટલે કે મોંઘવારી વધવાનું જોખમ વધી જાય છે. આ નાણાકીય અસંતુલનને રોકવા માટે RBI બજારમાંથી ₹૧ લાખ કરોડની વધારાની રોકડ દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
બેંકિંગ પ્રક્રિયા અનુસાર, જ્યારે central bank સરકારી બોન્ડ્સ વેચે છે, ત્યારે વાણિજ્યિક બેંકો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ તે બોન્ડ્સ ખરીદવા માટે રોકડ રકમ ચૂકવે છે. આ રકમ બેંકો પાસેથી સીધી RBI પાસે જતી રહે છે, જેથી બજારમાં ફરતું વધારાનું નાણું ઘટી જાય છે. આ કામગીરી માટે RBI એ ₹૧ લાખ કરોડની બોન્ડ વેચાણ પ્રક્રિયાને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચી છે, જેમાં ૧૭ સપ્ટેમ્બરે ₹૫૦,૦૦૦ કરોડ અને ૨૧ તથા ૨૮ સપ્ટેમ્બરે ₹૨૫,૦૦૦-૨૫,૦૦૦ કરોડના બોન્ડ્સ વેચવામાં આવશે.
હોમ લોન અને EMI પર શું અસર થશે?
જ્યારે RBI બજારમાંથી રોકડ ખેંચી લે છે, ત્યારે તેની સીધી કે આડકતરી અસર હોમ લોન ધારકો પર પડે છે. જ્યારે બેંકો પાસે ધિરાણ આપવા માટે અતિરિક્ત રોકડની અછત સર્જાય છે, ત્યારે તેઓ પોતાના ભંડોળનો ખર્ચ (Cost of Funds) સરભર કરવા માટે લોનના વ્યાજદરોમાં વધારો કરે છે.
વ્યાજદરમાં વધારો થવાને કારણે ગ્રાહકોની મહિનાની EMI ની રકમ વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, ઘણી વખત બેંકો માસિક હપ્તાની રકમ વધારવાને બદલે લોન પરત ચૂકવવાનો સમયગાળો (Tenure) લંબાવી દે છે, જેનાથી ગ્રાહક પર લાંબા ગાળે આર્થિક બોજ વધે છે.
ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) ધારકો માટે ફાયદો કે નુકસાન?
બીજી તરફ, આ નિર્ણયની અસર FD માં રોકાણ કરનારા ગ્રાહકો પર પણ પડે છે. જ્યારે સિસ્ટમમાંથી વધારાના નાણાં ઓછાં થાય છે અને બેંકોને ધિરાણ આપવા માટે વધારાના ભંડોળની જરૂર પડે છે, ત્યારે તેઓ સામાન્ય જનતા પાસેથી ડિપોઝિટ આકર્ષવા તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
જ્યારે બેંકોને નવા ફંડની જરૂર હોય છે, ત્યારે તેઓ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે FD પરના વ્યાજદરોમાં વધારો કરે છે. આથી, મધ્યમથી લાંબા ગાળે RBI ના આ નિર્ણયથી બેંક FD પર વધુ વ્યાજ મળવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે. જોકે, તેનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમામ બેંકો તાત્કાલિક ધોરણે FD ના વ્યાજદરો વધારી દેશે, પરંતુ આવનારા સમયમાં ડિપોઝિટ રેટ્સ મજબૂત રહેવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
