આવકવેરા રિટર્નમાં ક્લાર્કિકલ ભૂલ અંગે ITAT નો રાહતરૂપ નિર્ણય: અઘોષિત આવક ગણીને ટેક્સ વસૂલવો કાયદાકીય રીતે ગેરવ્યાજબી
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે અજાણતા થતી ટાઇપિંગ કે ડેટા એન્ટ્રીની ભૂલ (Clerical Error) ને અઘોષિત આવક ગણીને કરદાતા પર દંડ ફટકારવો કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય છે. મુંબઈ સ્થિત ઇનકમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT Mumbai) એ એક પગારદાર કરદાતાના પક્ષમાં મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા આવકવેરા વિભાગ દ્વારા ઊભી કરાયેલી લાખો રૂપિયાની ટેક્સ ડિમાન્ડને સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધી છે. કરદાતાએ પોતાના આઈટીઆરમાં ભૂલથી ૯.૬ લાખ રૂપિયાના પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) રકમને વ્યાજ કે કરમુક્ત આવક તરીકે દર્શાવી દીધી હતી, જેના આધારે વિભાગે નોટિસ ફટકારી હતી.
શું હતો સમગ્ર કેસ?
ગુજરાતમાં એક ખાનગી કંપનીમાં પ્લાન્ટ મેનેજર તરીકે ફરજ બજાવતા મિસ્ટર ગોલે નામના કરદાતાએ ૨૫ જુલાઈ, ૨૦૨૨ ના રોજ પોતાનું આઈટીઆર ફાઈલ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે તેમની વાર્ષિક પગારની આવક ૨૮.૨૫ લાખ રૂપિયા દર્શાવી હતી. જોકે, આઈટીઆર તૈયાર કરનાર વ્યક્તિની ભૂલના કારણે કલમ ૧૦(૧૧) હેઠળ ૯.૬ લાખ રૂપિયાની રકમ ભૂલથી કરમુક્ત આવક તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી.
મિસ્ટર ગોલે પ્રાઇવેટ સેક્ટરમાં કાર્યરત હોવાથી તેઓ ‘ઇએમપીસી પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઇઝેશન’ (EPFO) ના દાયરામાં આવતા હતા. મહત્વની બાબત એ હતી કે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તેમણે પીએફમાંથી કોઈ પૈસા ઉપાડ્યા જ નહોતા અને ન તો તેમને ૯.૬ લાખ રૂપિયાનું કોઈ વ્યાજ મળ્યું હતું. છતાં, ઇનકમ ટેક્સ એસેસિંગ ઓફિસર (AO) એ આ રકમને અઘોષિત આવક ગણીને ટેક્સની આકરી આકારણી કરી હતી.
એસેસિંગ ઓફિસર અને CIT (A) નો નિર્ણય
આવકવેરા અધિકારીનું માનવું હતું કે કરદાતાએ આઈટીઆરમાં આ રકમ દર્શાવી છે પરંતુ તે કરમુક્ત હોવાના પૂરતા પુરાવા આપી શક્યા નથી, તેથી ૯.૬ લાખ રૂપિયા તેમની આવકમાં ઉમેરીને તેના પર ટેક્સ વસૂલવો જોઈએ. કમિશનર ઓફ અપીલ્સ [CIT(A)] એ પણ આ આકારણીને યોગ્ય ઠેરવી હતી. આ નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ થઈને કરદાતાએ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ મારફતે ITAT મુંબઈમાં અપીલ દાખલ કરી હતી.
કરદાતાએ ટ્રિબ્યુનલમાં કેવી રીતે કેસ જીત્યો?
ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ કરદાતાના પ્રતિનિધિએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આઈટીઆરમાં દર્શાવેલી માહિતી માત્ર એક ડેટા એન્ટ્રી કલાર્કિકલ ભૂલ હતી અને વાસ્તવમાં આવી કોઈ રકમ બેંકમાં જમા થઈ નહોતી. પોતાની રજૂઆતના સમર્થનમાં તેમણે Form 16, Form 26AS, બેંક સ્ટેટમેન્ટ, EPFO એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટ અને એક સોગંદનામું (Affidavit) રજૂ કર્યું હતું, જે સાબિત કરતું હતું કે તે વર્ષમાં પીએફમાંથી કોઈ જ વિથડ્રોઅલ થયું નહોતું.
ટ્રિબ્યુનલે અવલોકન કર્યું હતું કે આવકવેરા વિભાગ પાસે કરદાતાના ખાતામાં ૯.૬ લાખ રૂપિયા જમા થયા હોવાના કોઈ જ પુરાવા નહોતા. માર્જિનલ ટાઇપિંગ ભૂલ સિવાય રકમ ઉપાડ્યાનો કે જમા થયાનો કોઈ પુરાવો વિભાગ રજૂ કરી શક્યો નહોતો.
ITAT મુંબઈનો ઐતિહાસિક ચુકાદો
ITAT મુંબઈ એ આઈટીઆરની માત્ર ભૂલભરેલી એન્ટ્રીને આવકનું પૂરતું પ્રમાણ માનવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. ટ્રિબ્યુનલે ચુકાદામાં નોંધ્યું કે:
સોગંદનામાની માન્યતા: કરદાતા દ્વારા આપવામાં આવેલા શપથપત્રને વિભાગ યોગ્ય પુરાવા વિના માત્ર આશંકાના આધારે ફગાવી શકે નહીં.
કાયદાકીય ભૂલ: કલમ ૧૦(૧૧) સ્ટેચ્યુટરી પીએફને લાગુ પડે છે, જ્યારે કરદાતા EPFO હેઠળ આવતા હતા. તેથી કાયદાનો જે આધાર લેવાયો હતો તે પણ ખોટો હતો.
પુરાવાની જવાબદારી: જ્યારે કરદાતાએ બેંક સ્ટેટમેન્ટ દ્વારા સાબિત કરી દીધું કે આવક મળી જ નથી, ત્યારે વિરોધી સાબિતી આપવાની જવાબદારી આવકવેરા વિભાગની હતી, જેમાં વિભાગ નિષ્ફળ રહ્યો હતો.
આમ, ટ્રિબ્યુનલે ઇનકમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા કરાયેલા ૯.૬૦ લાખ રૂપિયાના એડિશનને સંપૂર્ણપણે રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ નિર્ણયથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર માનવીય ભૂલના કારણે કરદાતાઓ પર બિનજરૂરી ટેક્સ અને પેનલ્ટીનો બોજ નાખી શકાય નહીં.
