ક્રેડિટ કાર્ડના ઉપયોગમાં મોટો બદલાવ: સોદાની સંખ્યા વધી પરંતુ સરેરાશ ખર્ચ ૧૩.૫% ઘટ્યો
ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ અને તેનો વપરાશ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલો એક રસપ્રદ ટ્રેન્ડ સામે આવ્યો છે. દેશમાં ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા થતા કુલ સોદા (ટ્રાન્ઝેક્શન)ની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, પરંતુ દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન દીઠ ખર્ચાતી સરેરાશ રકમમાં ઘટાડો નોંધાયો છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના તાજેતરના ડેટાના આધારે ‘એસેટ સી. મહેતા ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ઈન્ટરમીડિએટ્સ લિમિટેડ’ (ACMIIIL) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા રિપોર્ટ મુજબ, જુલાઈ ૨૦૨૬માં ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા વાર્ષિક ધોરણે ૨૪.૧ ટકા વધીને ૬૦૧ મિલિયન (૬૦.૧ કરોડ) પર પહોંચી ગઈ છે. બીજી તરફ, કુલ ક્રેડિટ કાર્ડ સ્પેન્ડિંગ (કુલ ખર્ચ) માત્ર ૭.૪ ટકા વધીને ₹૨.૦૮ લાખ કરોડ રહ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે લોકો ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ વધુ વખત કરી રહ્યા છે, પરંતુ મોટી રકમના બદલે નાના ચૂકવણાં માટે કરી રહ્યા છે.
સરેરાશ ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્ય (Average Transaction Size)માં ઘટાડો
ક્રેડિટ કાર્ડના ઉપયોગની પેટર્નમાં આવેલા આ ફેરફારની સીધી અસર એવરેજ ટ્રાન્ઝેક્શન સાઈઝ પર પડી છે:
જુલાઈ ૨૦૨૬: એક ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન પર સરેરાશ ખર્ચ ૧૩.૫ ટકા ઘટીને ₹૩,૪૬૦ રહ્યો છે.
જૂન ૨૦૨૬: આ મહિને પણ વાર્ષિક ધોરણે સરેરાશ ખર્ચમાં ૧૨.૯ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો હવે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ માત્ર મોટી ખરીદી કે મોંઘી વસ્તુઓ માટે જ નથી કરી રહ્યા, પરંતુ દૈનિક જરૂરિયાતો અને નાની રકમના ચૂકવણાં માટે પણ કરી રહ્યા છે.
રૂપે ક્રેડિટ કાર્ડ અને UPI લિંકિંગનો પ્રભાવ
એવરેજ ટ્રાન્ઝેક્શન સાઈઝ ઘટી જવાનું મુખ્ય કારણ રૂપે (RuPay) ક્રેડિટ કાર્ડને યુપીઆઈ (UPI) સાથે લિંક કરવાની સુવિધા માનવામાં આવે છે.
ગ્રાહકો હવે રૂપે ક્રેડિટ કાર્ડને પોતાની UPI એપ સાથે જોડ્યા પછી સ્કેન કરીને સીધું જ મર્ચેન્ટ પેમેન્ટ કરી શકે છે. આનાથી નાની નાની ચુકવણીઓ માટે પણ ફિઝિકલ કાર્ડ સ્વાઈપ કરવાની કે સાથે રાખવાની જરૂર રહેતી નથી. જોકે, રિપોર્ટમાં એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી કે ટ્રાન્ઝેક્શનની ૨૪.૧ ટકાની વૃદ્ધિમાં એકલા UPI-લિંક્ડ ક્રેડિટ કાર્ડનો ફાળો કેટલો છે. તેથી આ ફેરફાર સંપૂર્ણપણે UPI ને કારણે જ થયો છે તેવું કહેવું વહેલું ગણાશે.
પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) ના આંકડામાં દેખાયો ઉછાળો
બેંકિંગ ક્ષેત્રે PNB ના આંકડા આ ટ્રેન્ડનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. જુલાઈમાં PNBના ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા ૫૨ લાખે પહોંચી ગઈ હતી, જેમાં જૂનની સરખામણીએ ૮.૯ ટકાનો વધારો થયો હતો. જૂન મહિનામાં આ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં છ ગણો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
જુલાઈમાં PNBનું કુલ ક્રેડિટ કાર્ડ સ્પેન્ડિંગ વાર્ષિક ધોરણે ૧૭૩ ટકા વધ્યું હતું. જોકે, સમગ્ર ક્રેડિટ કાર્ડ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં PNB નો હિસ્સો માત્ર ૦.૪ ટકા હોવાથી આ આંકડા આખી ઈન્ડસ્ટ્રીનું સંપૂર્ણ પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી, પરંતુ તે ગ્રાહકોની બદલાતી ટેવ તરફ ઈશારો જરૂર કરે છે.
કાર્ડ દીઠ માસિક ખર્ચ અને પ્રમુખ બેંકોની સ્થિતિ
માત્ર ટ્રાન્ઝેક્શન દીઠ ખર્ચ જ નહીં, પરંતુ દરેક ક્રેડિટ કાર્ડ પર થતો સરેરાશ માસિક ખર્ચ પણ વાર્ષિક ધોરણે ઘટ્યો છે. જુલાઈ ૨૦૨૬માં એક ક્રેડિટ કાર્ડ પર સરેરાશ માસિક ખર્ચ ₹૧૬,૮૧૨ રહ્યો હતો. આ આંકડો જૂન ૨૦૨૬ કરતાં ૨.૨ ટકા વધુ છે, પરંતુ ગયા વર્ષના જુલાઈની સરખામણીએ ૨.૪ ટકા ઓછો છે.
મુખ્ય બેંકોમાં કાર્ડ દીઠ સરેરાશ માસિક ખર્ચની સ્થિતિ નીચે મુજબ રહી છે:
HDFC Bank: ₹૨૨,૩૨૨ (સૌથી વધુ સરેરાશ ખર્ચ)
SBI: ₹૧૭,૩૯૨
ICICI Bank: ₹૧૭,૨૭૮
બદલાતી ભારતીય સ્પેન્ડિંગ હેબિટ્સ
આ તમામ ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની સરળતાને કારણે ક્રેડિટ સરક્યુલેશન વધ્યું છે. લોકો હવે કેશ કે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટના બદલે ક્રેડિટ લિમિટનો ઉપયોગ કરીને નાના વ્યવહારો કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. ફિનટેક સુવિધાઓના વિસ્તાર સાથે આગામી સમયમાં ક્રેડિટ કાર્ડ અને UPI ના મિશ્રણથી ગ્રાહકોના ખર્ચ કરવાની પદ્ધતિમાં વધુ મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
