TRAI: ભારતમાં સ્પૅમ કોલ્સનો આતંક: દૈનિક 26 કરોડથી વધુ કમ્યુનિકેશનથી TRAI ચિંતિત, AI અને સરકારે લીધા કડક પગલાં
ભારતમાં અનિચ્છનીય સ્પૅમ કોલ્સ અને બોગસ મેસેજીસનો ત્રાસ એટલી હદે વધી ગયો છે કે દેશની સુરક્ષા એજન્સીઓ અને દૂરસંચાર નિયામક પ્રાધિકરણ (TRAI) ની ચિંતામાં ભારે વધારો થયો છે. તાજેતરમાં TRAI દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (એપ્રિલથી જૂન) દરમિયાન દેશમાં 24.4 અબજથી વધુ સ્પૅમ કોલ્સ અને મેસેજ નોંધાયા હતા.
AI સિસ્ટમ દ્વારા સ્પૅમર્સનો પર્દાફાશ
સ્પૅમ કરનારાઓ અને સાયબર ઠગોને ઝડપી પાડવા માટે ટેલિકોમ કંપનીઓએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સિસ્ટમ સક્રિય કરી છે. TRAI અને ટેલિકોમ કંપનીઓ દ્વારા તૈનાત કરવામાં આવેલા આધુનિક AI ડિટેક્શન ટૂલ્સે આશરે 22.99 અબજ શંકાસ્પદ કોલ્સ ની ઓળખ કરી છે, જે ગ્રાહકોને છેતરવાના કે પરેશાન કરવાના હેતુથી કરવામાં આવ્યા હતા.
આ આંકડો દેશમાં આવતા કુલ ઇનકમિંગ કોલ્સના લગભગ 3.2 ટકા જેટલો થાય છે. આ ઉપરાંત, AI સિસ્ટમે સમયસર 1.44 અબજથી વધુ શંકાસ્પદ સ્પૅમ મેસેજીસ ને પણ ફ્લેગ અને ટ્રેક કરીને અટકાવ્યા છે.
સરકાર અને TRAI ની કડક કાર્યવાહી
સ્પૅમ કોલ્સ અને છેતરપિંડી પર અંકુશ મેળવવા માટે સરકાર અને TRAI એ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું કડક અભિયાન ચલાવ્યું છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ 1.83 લાખથી વધુ ટેલિકોમ સંસાધનો (નંબર્સ અને કનેક્શન્સ) બંધ કરી દેવામાં આવ્યા છે:
પ્રથમ વખત ઉલ્લંઘન: 1.37 લાખથી વધુ નંબરને પહેલી ભૂલ પર 15 દિવસ માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા.
વારંવાર નિયમ ભંગ: વારંવાર કાયદો તોડનારા 46,786 થી વધુ કનેક્શન્સ ને સીધા એક વર્ષ માટે ડિસ્કનેક્ટ કરી દેવાયા.
બ્લેકલિસ્ટિંગ: સ્પૅમ મેસેજ મોકલતા 263 બલ્ક સેન્ડર્સને કાયમી ધોરણે બ્લેકલિસ્ટ કરાયા છે અને 2,873 SMS હેડર્સ બ્લોક કરી દેવાયા છે.
આ ઉપરાંત, નેટવર્ક પર સ્પૅમર્સને રોકવામાં નિષ્ફળ રહેવા બદલ TRAI એ રિલાયન્સ જિયો, એરટેલ અને વોડાફોન-આઇડિયા જેવી અગ્રણી ટેલિકોમ કંપનીઓ પર પણ કરોડો રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો છે.
સાયબર ગુનાઓ અને દેશની સુરક્ષા સામે જોખમ
સુરક્ષા એજન્સીઓના જણાવ્યા મુજબ, આટલા મોટા પાયે થતા સ્પૅમ કમ્યુનિકેશન પાછળ માત્ર પ્રોડક્ટ્સ કે લોન વેચતી કંપનીઓ નથી, પરંતુ મોટા સંગઠિત સાયબર ક્રિમિનલ ગ્રૂપ સક્રિય છે.
આ સ્પૅમ કોલ્સનો મોટો હિસ્સો નીચે મુજબની છેતરપિંડી સાથે જોડાયેલો હોય છે:
બેંકિંગ ફ્રોડ અને ફેક KYC: ડિજિટલ કેવાયસી અપડેટ કરવાના બહાને બેંક ખાતા ખાલી કરવા.
ખોટા લોન અને પ્રાઇઝ ઓફર: ઓછી પ્રોસેસિંગ ફીમાં લોન કે ઇનામ આપવાની લાલચ.
UPI અને સરકારી અધિકારીનું રૂપ: પોતાને બેંક અધિકારી કે સરકારી પ્રતિનિધિ બતાવીને લોકો સાથે નાણાકીય ઠગાઈ કરવી.
આવા ફ્રોડ કોલ્સથી સામાન્ય નાગરિકોના મહેનતના નાણાં તો ડૂબી જ રહ્યા છે, સાથે સાથે દેશના ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ અને ઓનલાઇન સિસ્ટમ પરથી લોકોનો વિશ્વાસ પણ ડગી રહ્યો છે. TRAI ના આ કડક પગલાંથી ભવિષ્યમાં સ્પૅમ કોલ્સ ઘટે તેવી પૂરી શક્યતા છે.
