Aadhaar Deactivation: સ્વજનના અવસાન બાદ આધાર કાર્ડ ડીએક્ટિવેટ કરાવવું કેમ જરૂરી છે? જાણો સાયબર ફ્રોડથી બચવાની પ્રક્રિયા
દેશમાં ઓળખની ચોરી (Identity Theft) અને નાણાકીય છેતરપિંડીના વધતા જતા કિસ્સાઓ પર લગામ લગાવવા માટે યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) એ એક મોટું પગલું ભર્યું છે. UIDAI દ્વારા મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિઓના આધાર નંબરને ડીએક્ટિવેટ (નિષ્ક્રિય) કરવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી દેવામાં આવી છે. તાજેતરના સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, સમગ્ર દેશમાં અત્યાર સુધીમાં મૃત વ્યક્તિઓના ૨.૫ કરોડથી પણ વધુ આધાર નંબર સફળતાપૂર્વક નિષ્ક્રિય કરી દેવામાં આવ્યા છે.
અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે કોઈ પણ નાગરિકના આધાર રજિસ્ટ્રેશનનો ડેટા સિસ્ટમમાંથી કાયમ માટે સંપૂર્ણપણે ભૂંસી શકાતો નથી. તેના બદલે તે રિકોર્ડને ડેટાબેઝમાં કાયમી ધોરણે “મૃત્યુના કારણે નિષ્ક્રિય” (Deactivated due to Death) તરીકે માર્ક કરી દેવામાં આવે છે, જેથી તેનો ભવિષ્યમાં કોઈ પણ દુરુપયોગ ન થઈ શકે.
મૃત વ્યક્તિનું આધાર નિષ્ક્રિય કરવું શા માટે અત્યંત જરૂરી છે?
કોઈપણ સ્વજનના અવસાન બાદ તેમનું આધાર કાર્ડ સક્રિય રહેવા દેવું એ સુરક્ષા અને કાનૂની દ્રષ્ટિએ અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. સાયબર કૌભાંડીઓ અને જાળસાજો મૃત વ્યક્તિઓની ઓળખનો દુરુપયોગ કરીને અનેક પ્રકારના ગુના આચરી શકે છે:
બેંકિંગ અને નાણાકીય છેતરપિંડી: મૃતકના આધાર નંબરનો ઉપયોગ કરીને ગેરકાયદેસર રીતે નવા બેંક ખાતા ખોલવા, પર્સનલ કે બિઝનેસ લોન લેવી અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવવાની ઘટનાઓ સામે આવતી રહે છે.
ગેરકાયદેસર સિમ કાર્ડ અને કનેક્શન: અસામાજિક તત્વો મૃતકના નામે સિમ કાર્ડ ઈશ્યૂ કરાવીને વિવિધ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
સરકારી યોજનાઓનો દુરુપયોગ: પેન્શન, સરકારી સબસીડી, રેશનિંગ પાત્રતા અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓના નાણાં ગેરકાયદેસર રીતે પચાવી પાડવા માટે પણ આધારનો ગેરઉપયોગ થઈ શકે છે.
જ્યારે આવા કોઈ કૌભાંડ સામે આવે છે, ત્યારે મૃતકના નિર્દોષ પરિવારજનોએ કાનૂની ગૂંચવણો અને પોલીસ તપાસનો સામનો કરવો પડે છે. આથી આધાર નંબર ડીએક્ટિવેટ કરાવવાથી આ તમામ જોખમોનો કાયમી અંત આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કેવી રીતે કામ કરે છે?
હાલમાં UIDAI એ દેશના જન્મ-મૃત્યુ નોંધણી વિભાગ (Civil Registration System – CRS) સાથે સીધું ઇન્ટિગ્રેશન શરૂ કર્યું છે.
૧. ઓટોમેટિક ડેટા લિંકિંગ: જ્યારે પરિવાર દ્વારા કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુની સત્તાવાર નોંધણી કરાવવામાં આવે છે અને મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) બનાવતી વખતે મૃતકનો આધાર નંબર આપવામાં આવે છે, ત્યારે સિસ્ટમ આપોઆપ તેને ચકાસીને આધારને નિષ્ક્રિય કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દે છે.
૨. મેન્યુઅલ રિપોર્ટિંગ: જો સ્થાનિક સ્તરે સિસ્ટમ ઓટોમેટિક ન હોય, તો સ્વજનો જાતે પણ રજિસ્ટ્રાર ઓફિસ અથવા નિયત સત્તાવાર પોર્ટલ દ્વારા મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર સાથે આધાર નિષ્ક્રિય કરવાની વિનંતી સબમિટ કરી શકે છે.
પરિવારજનો માટે સલાહ અને જાગરૂકતા
આધાર નંબર નિષ્ક્રિય થવાથી સરકારી ડેટાબેઝ એકદમ સચોટ રહે છે અને દેશની નાણાકીય સુરક્ષા મજબૂત બને છે. દરેક નાગરિકે પોતાના સ્વજનના અવસાન બાદ જરૂરી કાનૂની પ્રક્રિયાઓની સાથે આધારને નિષ્ક્રિય કરાવવાની કામગીરી પણ પ્રાથમિકતાના ધોરણે પૂર્ણ કરવી જોઈએ. આ એક નાનું પગલું પરિવારને મોટી કાનૂની મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકે છે.
