Jio: ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ક્રાંતિ: જીઓ પ્લેટફોર્મ ૫ Tbps ની સુપરફાસ્ટ સ્પીડ આપવા માટે તૈયાર, દેશમાં બનશે ૨૨ ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન
ભારતમાં હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ ક્રાંતિ લાવ્યા પછી હવે રિલાયન્સ જીઓ (Reliance Jio) અવકાશના માર્ગે દેશ ખૂણે-ખૂણે સેટેલાઇટ ઈન્ટરનેટ પહોંચાડવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ થઈ ગયું છે. દેશની નંબર-૧ ટેલિકોમ કંપનીએ દેશી એટલે કે સંપૂર્ણ સ્વદેશી સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા શરૂ કરવાની દિશામાં એક ખૂબ જ મોટું અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. કંપનીના ૧૬૦૦ એલઇઓ (LEO – Low Earth Orbit) સેટેલાઇટ્સને ટેકનિકલ તપાસમાં અબજોપતિ એલન મસ્કની વૈશ્વિક કંપની ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) જેટલા જ પાવરફુલ અને સક્ષમ માનવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં અવકાશ ક્ષેત્રની બાબતોની દેખરેખ રાખતી સર્વોચ્ચ સરકારી સંસ્થા IN-SPACe દ્વારા જીઓના આ સેટેલાઇટ નેટવર્કને સત્તાવાર મંજૂરી (Approval) આપી દેવામાં આવી છે.
પ્રથમ મોટો પડાવ પાર: ત્રણ સરકારી એજન્સીઓની લીલી ઝંડી
જીઓના આ મહત્વાકાંક્ષી સેટેલાઇટ પ્રોજેક્ટને ભારતીય અવકાશ ક્ષેત્રના ઇતિહાસમાં એક મોટો માઇલસ્ટોન માનવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપતા પહેલા સરકારની ત્રણ સૌથી મોટી ટેકનિકલ અને સૈન્ય સુરક્ષા સંસ્થાઓ દ્વારા તેની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવી હતી:
IN-SPACe (ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઇઝેશન સેન્ટર)
ISRO (ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન)
DoT (ટેલિકોમ વિભાગ) ના વાયરલેસ પ્લાનિંગ એન્ડ કોઓર્ડિનેશન વિંગ (WPC).
આ તમામ આકરા અને જટિલ પરીક્ષણોમાં જીઓના ૧૬૦૦ સેટેલાઇટ્સ તમામ વૈશ્વિક માપદંડો પર સો ટકા ખરા ઉતર્યા છે. આ સફળતા બાદ હવે આ સેટેલાઇટ્સને ટૂંક સમયમાં જ લો અર્થ ઓર્બિટ એટલે કે પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં લોન્ચ કરવામાં આવશે, જેના પછી દેશભરમાં સેટેલાઇટ આધારિત બ્રોડબેન્ડ સેવાઓનો સત્તાવાર પ્રારંભ થઈ શકશે.
સ્ટારલિંકના દબદબાને ટક્કર અને લશ્કરી ફાયદો
રિલાયન્સ જીઓના આ LEO સેટેલાઇટ્સને લીલી ઝંડી મળવાનો સીધો અર્થ એ છે કે ભારત ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં અવકાશમાં પોતાનું સૌપ્રથમ અને સ્વનિર્ભર LEO સેટેલાઇટ નેટવર્ક સ્થાપિત કરી લેશે. આ ટેક્નોલોજીનો સૌથી મોટો વ્યૂહાત્મક ફાયદો ભારતીય સેના (Military) અને દેશની આંતરિક સુરક્ષા એજન્સીઓને મળશે, કારણ કે યુદ્ધ કે કટોકટીની સ્થિતિમાં પણ આ નેટવર્ક ક્યારેય ખોરવાશે નહીં.
હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે LEO સેટેલાઇટ માર્કેટમાં એલન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના ‘સ્ટારલિંક’ નો એકચક્રી દબદબો છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ પૂરું પાડે છે. પરંતુ ભારતનું આ સ્વદેશી નેટવર્ક તૈયાર થઈ ગયા પછી વિદેશી સેટેલાઇટ્સ અને વિદેશી કંપનીઓ પર ભારતની નિર્ભરતા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થઈ જશે.
સ્પીડના મામલે અદ્ભુત પાવર: સ્પેસ માર્કેટ હચમચી જશે
ગ્રાહકોની સંખ્યાના આધારે દેશની સૌથી મોટી ટેલિકોમ કંપની જીઓનો મુખ્ય હેતુ સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ માર્કેટમાં આવતાની સાથે જ સસ્તા પ્લાન્સ અને અદ્ભુત સ્પીડ દ્વારા માર્કેટમાં મોટો ધમાકો (Disruption) કરવાનો છે. જીઓના આ સેટેલાઇટ નેટવર્ક દ્વારા યુઝર્સને ૪.૫ થી લઈને ૫ ટેરાબિટ પ્રતિ સેકન્ડ (Tbps) સુધીની સુપરફાસ્ટ ઇન્ટરનેટ સ્પીડ મળી શકશે, જે કલ્પના બહારની છે.
તેની સરખામણીમાં જોઈએ તો, એલન મસ્કની કંપની સ્ટારલિંક પાસે ભારતમાં હાલમાં માત્ર ૬૦૦ ગીગાબિટ પ્રતિ સેકન્ડ (Gbps) ની ઝડપે ઇન્ટરનેટ સેવા આપવાનું પ્રારંભિક એપ્રૂવલ છે. બીજી તરફ, વૈશ્વિક દિગ્ગજ કંપની એમેઝોન (Amazon) પણ પોતાના પ્રોજેક્ટ કુઇપર હેઠળ ભારતમાં ૩ ટેરાબિટ પ્રતિ સેકન્ડની સ્પીડ સાથે બજારમાં ઉતરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ સ્થિતિમાં જીઓ સ્પીડના મામલે બંને વિદેશી કંપનીઓ કરતાં ઘણી આગળ નીકળી ગયું છે.
દેશભરમાં ૨૦ થી ૨૨ ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન બનાવશે જીઓ
રિલાયન્સ જીઓ માત્ર પરંપરાગત ફિક્સ સેટેલાઇટ સર્વિસ (જેમ કે ઘરો કે ઓફિસોમાં ડીશ એન્ટેના દ્વારા ઇન્ટરનેટ આપવું) પૂરતું મર્યાદિત રહેવા માંગતું નથી. કંપની અત્યારે ‘ડાયરેક્ટ-ટૂ-ડિવાઇસ’ (Direct-to-Device) જેવી અત્યાધુનિક મોબાઇલ સેટેલાઇટ સેવાઓ પર પણ ખૂબ જ ગંભીરતાથી કામ કરી રહી છે. આ ટેક્નોલોજીની મદદથી મોબાઈલમાં કોઈ પણ સિમ નેટવર્ક કે ટાવર ન હોય તો પણ સીધું સેટેલાઇટ સાથે કનેક્ટ થઈને કોલિંગ અને ઇન્ટરનેટ વાપરી શકાશે.
આ વિશાળ અને જટિલ નેટવર્કને પૃથ્વી પરથી ઓપરેટ કરવા અને સીમલેસ કનેક્ટિવિટી જાળવી રાખવા માટે જીઓ ટૂંક સમયમાં જ ભારતના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ૨૦ થી ૨૨ અત્યાધુનિક ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનો (Ground Stations) નું મોટું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવા જઈ રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટના લોન્ચિંગ સાથે જ ભારતના દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારો, જંગલો અને દરિયાઈ વિસ્તારોમાં પણ હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ સરળતાથી મળી શકશે.
