Gautam Adani: ઓડિશામાં સ્થપાશે અદાણીનો વિશાળ એલ્યુમિનિયમ પ્લાન્ટ, દેશનું ઉત્પાદન સીધું 50% વધી જશે
ભારતના સૌથી મોટા ઉદ્યોગપતિઓમાંના એક ગૌતમ અદાણી હવે મેટલ સેક્ટરમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે એક મોટો માસ્ટરસ્ટ્રોક રમવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, અદાણી ગ્રુપ અને અબુ ધાબીની અગ્રણી ‘ઇન્ટરનેશનલ હોલ્ડિંગ કંપની’ (IHC) સંયુક્ત રીતે આશરે ૧૧.૫ અબજ ડૉલર (અંદાજે ₹૧ લાખ કરોડ રૂપિયા) નું જંગી રોકાણ કરીને ઓડિશામાં એક વિશાળ એલ્યુમિનિયમ પ્લાન્ટ સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. જો આ મેગા પ્રોજેક્ટ જમીન પર ઉતરશે, તો બજારમાં વર્ષોથી એકહથ્થુ શાસન ભોગવતી વેદાંતા અને હિંડાલ્કો જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ સામે સીધો અને મોટો પડકાર ઊભો થશે.
કેવો હશે અદાણીનો આ મેગા પ્રોજેક્ટ?
ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, ઓડિશામાં પ્રસ્તાવિત આ એલ્યુમિનિયમ પ્લાન્ટની વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા ૨૦ લાખ ટન (૨ મિલિયન ટન) થી પણ વધુ હોવાની અપેક્ષા છે. આ એક સંપૂર્ણ ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ યુનિટ’ (એકીકૃત પ્લાન્ટ) હશે, જેમાં એલ્યુમિનિયમ રિફાઇનિંગ (શુદ્ધિકરણ) થી લઈને સ્મેલ્ટિંગ (ઓગળવા) સુધીની તમામ આધુનિક સુવિધાઓ એક જ જગ્યાએ ઉપલબ્ધ હશે. આ ઉપરાંત, ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં વીજળીની કોઈ અછત ન સર્જાય તે માટે પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે એક મોટો ‘કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ’ પણ સ્થાપવામાં આવશે, જે ફેક્ટરીને સતત વીજ પુરવઠો પૂરો પાડશે.
વેદાંતા અને હિંડાલ્કો માટે વધશે સ્પર્ધા
હાલના તબક્કે ભારતીય એલ્યુમિનિયમ માર્કેટ પર મુખ્યત્વે ‘વેદાંતા એલ્યુમિનિયમ’ અને આદિત્ય બિરલા ગ્રુપની ‘હિંડાલ્કો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ’ નો દબદબો જોવા મળે છે. અદાણી ગ્રુપની એન્ટ્રીથી આ સેક્ટરમાં કૉમ્પિટિશન (સ્પર્ધા) ખૂબ જ તીવ્ર બનવાની સંભાવના છે. બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે અદાણીનો આ નવો પ્લાન્ટ શરૂ થતાં જ ભારતની કુલ એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં સીધો ૫૦% સુધીનો જંગી વધારો થઈ શકે છે, જે માર્કેટના સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
પ્રોજેક્ટ માટે ઓડિશાને જ કેમ પસંદ કરાયું?
અદાણી ગ્રુપે આ મોટા રોકાણ માટે ઓડિશા રાજ્યની પસંદગી ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક રીતે કરી છે, જેના મુખ્ય બે કારણો છે:
કાચા માલની ઉપલબ્ધતા: એલ્યુમિનિયમ બનાવવા માટે જરૂરી એવા ‘બોક્સાઈટ’ નો દેશનો આશરે ૬૦% જથ્થો એકલા ઓડિશા રાજ્યમાં જ આવેલો છે.
ધામરા પોર્ટનો લાભ: ઓડિશામાં અદાણી ગ્રુપની માલિકીનું ‘ધામરા પોર્ટ’ (બંદર) આવેલું છે. આના કારણે વિદેશથી કાચો માલ મંગાવવામાં અને તૈયાર થયેલા એલ્યુમિનિયમને અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરવામાં ખૂબ જ સરળતા રહેશે, જેનાથી કંપનીનો લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ (પરિવહન ખર્ચ) ઘણો ઓછો થઈ જશે.
એલ્યુમિનિયમની માગમાં કેમ થઈ રહ્યો છે ભડકો?
ચીન પછી ભારત હાલમાં વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદક દેશ છે. ગયા વર્ષે દેશમાં ૪.૨ મિલિયન ટન એલ્યુમિનિયમનું ઉત્પાદન થયું હતું, જ્યારે તેની સામે સ્થાનિક બજારમાં વપરાશ ૫.૫ મિલિયન ટન રહ્યો હતો.
દેશમાં વધી રહેલા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV), ભારતીય રેલવેનું આધુનિકીકરણ અને રિયલ એસ્ટેટ (બાંધકામ) ક્ષેત્રમાં તેજીને કારણે એલ્યુમિનિયમની ડિમાન્ડ ભવિષ્યમાં રોકેટ ગતિએ વધવાની છે. એક અંદાજ મુજબ, આ માગ વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૮.૫ મિલિયન ટન, ૨૦૪૦ સુધીમાં ૧૮ મિલિયન ટન અને આઝાદીના અમૃતકાળ એટલે કે વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં ૨૮ મિલિયન ટન સુધી પહોંચી શકે છે.
મેટલ સેક્ટરમાં અદાણી સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર
મેટલ અને માઇનિંગ ક્ષેત્રમાં અદાણી ગ્રુપનું આ બીજું સૌથી મોટું પગલું છે. આ પહેલા કંપનીએ ગુજરાતના મુંદ્રા ખાતે દેશનો સૌથી મોટો કૉપર (તાંબુ) સ્મેલ્ટર પ્લાન્ટ શરૂ કરીને ધમાકેદાર એન્ટ્રી કરી હતી. નિષ્ણાતોના મતે, અદાણી ગ્રુપ પોતાના ગ્રીન એનર્જી, ડિફેન્સ, એરોસ્પેસ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ બિઝનેસ માટે કાચા માલનો આંતરિક સપ્લાય મજબૂત કરવા માંગે છે. જો આ ₹૧ લાખ કરોડના મેગા પ્રોજેક્ટને સરકાર તરફથી મંજૂરી મળી જશે, તો તે ભારતીય ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ સાબિત થશે.
