RBI: S&P નો દાવો: RBI ની કન્સેશનલ ફોરેક્સ સ્વેપ વિન્ડો ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ગેમ-ચેન્જર બનશે
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા દેશના અર્થતંત્રને વેગ આપવા અને સરકારી નાણાકીય સંસ્થાઓને મોટી રાહત આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સુવિધાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ નવી યોજનાનું નામ ‘કન્સેશનલ ફોરેક્સ સ્વેપ’ (Concessional Forex Swap) છે. આ સુવિધાના આગમનથી હવે જાહેર ક્ષેત્રની સંસ્થાઓ માટે વિદેશમાંથી લોન મેળવવી પહેલા કરતાં વધુ સરળ, સુરક્ષિત અને ઘણી સસ્તી બની જશે. વૈશ્વિક રેટિંગ એજન્સી ‘S&P ગ્લોબલ રેટિંગ્સ’ દ્વારા તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલા અહેવાલમાં આ પગલાંની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે અને તેને ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ગેમ-ચેન્જર ગણાવ્યું છે.
શું છે આ નવી ફોરેક્સ સ્વેપ સુવિધા?
દેશમાં વિદેશી મૂડીના પ્રવાહને આકર્ષવા અને આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્રીય બેંક (RBI) દ્વારા આ વિશેષ વિદેશી હૂંડિયામણ સ્વેપ સુવિધા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ, જો કોઈ સરકારી અથવા જાહેર ક્ષેત્રની (PSU) કંપની વિદેશી બજારોમાંથી ‘એક્સ્ટર્નલ કમર્શિયલ બોરોઇંગ્સ’ (ECB) એટલે કે વિદેશી લોન દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરે છે, તો RBI તેમને વિશેષ રાહત આપશે.
RBI આ સંસ્થાઓને ૩ થી ૫ વર્ષના સમયગાળા માટે ડૉલર-રૂપિયાના સ્વેપ પર વાર્ષિક માત્ર ૧.૫% ના પ્રીમિયમ દરે આ સુવિધા પૂરી પાડી રહી છે. સામાન્ય સંજોગોમાં આ પ્રીમિયમ દર ઘણો વધારે હોય છે, જેના કારણે વિદેશથી લોન લેવી મોંઘી પડતી હતી, પરંતુ હવે આ રાહતનો લાભ મર્યાદિત સમયગાળા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે.
અર્થતંત્ર અને રૂપિયા પર કેવી અસર થશે?
વૈશ્વિક રેટિંગ એજન્સી S&Pના વરિષ્ઠ એનાલિસ્ટ ગીતા ચુઘના જણાવ્યા અનુસાર, RBIની આ સ્માર્ટ નીતિથી ભારતીય બજારમાં વિદેશી ચલણનો પ્રવાહ ઝડપથી વધશે. જ્યારે સરકારી નાણાકીય સંસ્થાઓ આ યોજના હેઠળ વિદેશમાંથી સસ્તી લોન લેવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે, ત્યારે દેશમાં મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી મૂડી (ડૉલર) આવશે.
આનાથી મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા ફાયદા થશે:
વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર મજબૂત બનશે: દેશની તિજોરીમાં ડૉલરનો ભંડાર વધશે જે આર્થિક સુરક્ષા આપે છે.
રૂપિયાને ટેકો મળશે: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં સ્થિરતા આવશે અને તે મજબૂત બનશે.
વિકાસ કાર્યો ઝડપી બનશે: આ વિદેશી મૂડી દેશના વિવિધ પાયાના ક્ષેત્રો (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) સુધી પહોંચશે, જેનાથી પ્રગતિના નવા દ્વાર ખુલશે.
એસ એન્ડ પી (S&P) રિપોર્ટની મુખ્ય વાતો
S&P ગ્લોબલ રેટિંગ્સના અહેવાલમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ યોજનાનો સૌથી મોટો પ્લસ પોઇન્ટ ‘ચલણના ઉતાર-ચઢાવના જોખમ’ (Currency Fluctuation Risk) ને અટકાવવાનો છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કંપની વિદેશમાંથી ડૉલરમાં લોન લે છે, ત્યારે ડૉલરના ભાવ વધવા-ઘટવાના કારણે લોન ચૂકવવાનો ખર્ચ વધી જવાનું જોખમ રહે છે. તેને હેજિંગ (Hedging) કહેવામાં આવે છે.
RBI ની આ કન્સેશનલ સ્વેપ વિન્ડોને કારણે, સરકારી સંસ્થાઓ માટે હેજિંગનો આ ખર્ચ ખૂબ જ ઓછો થઈ ગયો છે. હવે તેઓ કોઈ પણ પ્રકારના મોટા આર્થિક જોખમ વિના આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી સસ્તું ભંડોળ મેળવી શકશે. આનાથી તેમની એકંદર ફંડિંગ કોસ્ટ (નાણાં એકત્ર કરવાનો ખર્ચ) ઘટશે અને તેઓ દેશના વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ લોન લેવા સક્ષમ બનશે.
