Iran: ઈરાનની નવી પહેલ: મુસ્લિમ વિશ્વ માટે શું બદલાશે સુરક્ષા સમીકરણો?
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને તાજેતરમાં પાકિસ્તાનની મુલાકાત દરમિયાન જે નિવેદન આપ્યું છે, તેણે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથેના તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે, તેમણે મુસ્લિમ દેશોને નાટો (NATO)ની તર્જ પર એક ‘સંયુક્ત મોરચો’ બનાવવાની અપીલ કરી છે. આ પ્રસ્તાવ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મુસ્લિમ દેશોની સુરક્ષા માટે એક મજબૂત કવચ તૈયાર કરવાનો છે.
‘એક દેશ પર હુમલો એટલે બધા પર હુમલો’
રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાને આ અપીલ પાકિસ્તાનના ઉચ્ચ નેતૃત્વ સાથેની મુલાકાત બાદ કરી છે. આ પ્રસ્તાવિત ‘ઈસ્લામિક નાટો’નો મૂળ મંત્ર નાટો જેવો જ રહેશે, જેમાં જો કોઈ એક સભ્ય દેશ પર આક્રમણ થાય, તો તે આખા સંગઠન પર આક્રમણ ગણાશે. આ પ્રકારની સામૂહિક સુરક્ષાની વ્યવસ્થા ઈરાન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે સતત પશ્ચિમી દેશો અને ઈઝરાયેલના દબાણ હેઠળ છે. ઈજિપ્ત, તુર્કી, સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાન અગાઉથી જ આવા સંગઠન અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા, પરંતુ હવે ઈરાનના જોડાવાથી આ વિચારને એક નવી ગતિ મળી છે.
પાકિસ્તાન સાથે ગાઢ સંબંધોની શરૂઆત
પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફ સાથેની સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાને સ્પષ્ટ કર્યું કે, ઈરાન અને પાકિસ્તાન હવે દ્વિપક્ષીય સંબંધોના એક ‘નવા યુગ’માં પ્રવેશવા માટે તૈયાર છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, પશ્ચિમ એશિયા અને ફારસની ખાડીમાં શાંતિ અને સ્થિરતા ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે પ્રાદેશિક દેશો વચ્ચે પરસ્પર વિશ્વાસ, સન્માન અને સહકાર વધે. તેમણે કહ્યું, “અમે એક નવી સુરક્ષા સંરચના બનાવવા માટે મિત્રતાનો હાથ લંબાવી રહ્યા છીએ. મુસ્લિમોએ પોતાના અસ્તિત્વ અને અધિકારો માટે દુશ્મનો સામે એકજૂથ થવું પડશે.”
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં થયેલી વાટાઘાટોનું મહત્વ
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિનો પાકિસ્તાન પ્રવાસ ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં અમેરિકા સાથે થયેલી ઉચ્ચ-સ્તરીય વાટાઘાટો બાદ તરત જ યોજાયો હતો. લેક લ્યુસર્ન શિખર સંમેલનમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે 60 દિવસની અંદર અંતિમ સમજૂતી કરવા માટે એક માળખું તૈયાર કરવા પર સહમતિ સધાઈ છે. 18 જૂને હસ્તાક્ષર કરાયેલા ‘ઈસ્લામાબાદ સમજૂતી જ્ઞાપન’ (MoU) હેઠળ આ આખી પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે, જેનો હેતુ પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને લાંબા સમયથી ચાલી આવતા વિવાદોનો ઉકેલ લાવવાનો છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને શક્યતાઓ
જો ખરેખર મુસ્લિમ દેશોનું આ ‘નાટો’ અસ્તિત્વમાં આવે, તો તે વૈશ્વિક સત્તાના સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે. જોકે, આ રસ્તો એટલો સરળ નથી. મુસ્લિમ જગતમાં રહેલા આંતરિક મતભેદો, સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન વચ્ચેના ઐતિહાસિક તણાવ, અને અમેરિકા સાથેના વિવિધ દેશોના અલગ-અલગ સંબંધો આ સંગઠનની સફળતામાં મોટા અવરોધો સાબિત થઈ શકે છે.
