Petrol-Diesel: પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડાની આશા પર કેન્દ્રનું નિવેદન: ‘ત્વરિત ઘટાડો શક્ય નથી’
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. સ્વાભાવિક રીતે જ, આ સમાચાર સાંભળીને દેશના સામાન્ય નાગરિકોને એવી આશા બંધાઈ હતી કે હવે ભારતમાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો થશે. જોકે, સરકારના તાજેતરના નિવેદને આ આશાઓ પર થોડા સમય માટે પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું છે.
કેન્દ્ર સરકારનું વલણ: ત્વરિત ઘટાડો શક્ય નથી
પેટ્રોલિયમ, કુદરતી ગેસ અને પર્યટન રાજ્ય મંત્રી સુરેશ ગોપીએ ગુરુવારે આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, માત્ર વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટી જાય એટલે તરત જ સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટાડી દેવા વ્યવહારુ નથી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ઇંધણના ભાવ નક્કી કરવા પાછળ અનેક જટિલ પરિબળો જવાબદાર હોય છે.
મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે હાલમાં પ્રતિ લિટર ઈંધણના ભાવમાં જે આશરે ૩.૯૪ રૂપિયાનો વધારો જોવા મળ્યો છે, તેની અસર લોકોના ખિસ્સા પર ચોક્કસપણે પડી રહી છે. પરંતુ વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતા અને ભાવમાં થતા વારંવારના બદલાવને જોતા, સરકાર ઉતાવળમાં કોઈ નિર્ણય લેવા માંગતી નથી.
સપ્લાય ચેઈન અને લોજિસ્ટિક્સના પડકારો
કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભાવ ઘટાડામાં વિલંબ થવાનું મુખ્ય કારણ ‘સપ્લાય ચેઈન’ અને તેલના પરિવહન પ્રક્રિયામાં લાગતો સમય જણાવ્યું છે. તેમણે સમજાવ્યું કે, ભારત માટે મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ના જટિલ દરિયાઈ માર્ગેથી આવે છે.
પરિવહનનો સમય: વિશ્વના આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર જહાજોની ભારે અવરજવર રહે છે. પરિણામે, જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ ઘટે છે, ત્યારે તે સસ્તું તેલ ભારત સુધી પહોંચવામાં ચોક્કસ સમય લાગે છે.
સ્થિતિ સામાન્ય થવામાં સમય: મંત્રીના મતે, ભાવમાં ઘટાડાનો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવા માટે આખી સપ્લાય ચેઈન સ્ટેબલ હોવી જરૂરી છે. જ્યાં સુધી સસ્તું તેલ ભારતીય રિફાઇનરીઓ સુધી સુરક્ષિત અને સમયસર પહોંચતું ન થાય, ત્યાં સુધી ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો કરવો ટેકનિકલી મુશ્કેલ છે.
ભાવ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ માત્ર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર નિર્ભર હોતા નથી, તેમાં અનેક અન્ય પાસાઓ પણ સમાવિષ્ટ હોય છે, જેમ કે:
૧. રિફાઇનિંગ કોસ્ટ: ક્રૂડ ઓઈલને પ્રોસેસ કરીને પેટ્રોલ-ડીઝલમાં બદલવાનો ખર્ચ.
૨. ટેક્સ અને ડ્યુટી: રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવતા વિવિધ ટેક્સ.
૩. ચલણનું મૂલ્ય: ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્ય પણ ઈંધણની આયાત પડતર નક્કી કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.
