Gold: મિસાઈલ અને સ્માર્ટફોનમાં વપરાતા 17 દુર્લભ તત્વો બિહારમાંથી મળ્યા; MSTC એ ખાણકામ માટે ટેન્ડર બહાર પાડ્યા
બિહારના અર્થતંત્ર અને ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે એક અત્યંત મહત્વના અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. બિહારના ખાણ અને ભૂ-તત્વ મંત્રી પ્રમોદ કુમારે મંગળવારે સત્તાવાર જાહેરાત કરતા જણાવ્યું છે કે, રાજ્યના વિવિધ જિલ્લાઓમાં અત્યંત દુર્લભ અને કિંમતી ખનિજ તત્વોનો મોટો ભંડાર મળી આવ્યો છે. આ દુર્લભ ખનિજોના વ્યાવસાયિક ખાણકામ (Commercial Mining) ની પ્રક્રિયા આગામી સમયમાં ખૂબ જ ઝડપથી શરૂ કરવામાં આવશે. કેન્દ્ર સરકારના સહયોગથી રાજ્યમાં મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ખનિજોના કુલ 14 બ્લોકની ઓળખ કરી લેવામાં આવી છે, જેની ઈ-હરાજી (Auction) ની પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં શરૂ થવાની સંભાવના છે.
ખાણ મંત્રીએ માહિતી આપતાં કહ્યું કે, ”આ સંશોધિત બ્લોક્સમાં પેલેડિયમ, ટાઇટેનિયમ, ગ્લોકોનાઇટ, કોબાલ્ટ અને અન્ય અદભુત ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે.” પ્રાથમિક તપાસ મુજબ, બિહારના બાંકા જિલ્લામાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું કોબાલ્ટ મળી આવ્યું છે, જેના બ્લોકની હરાજી માટેની તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. આ ઉપરાંત, ભાગલપુર જિલ્લાના બટેશ્વરસ્થાન ક્ષેત્રમાં અતિ દુર્લભ ગણાતા ‘રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ’ (REE) હોવાના મજબૂત સંકેતો મળ્યા છે, તેમજ આ જ જિલ્લામાં ક્રોમાઇટના મોટા ભંડાર હોવાની પણ પૂરેપૂરી સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
શું છે આ રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ (REE) અને તેનું વૈશ્વિક મહત્વ?
વૈજ્ઞાનિક પરિભાષામાં ‘રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ’ (REE) એ 17 કુદરતી ધાતુ તત્વોનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ છે. આજના આધુનિક અને ડિજિટલ યુગમાં આ તત્વોને ‘ઔદ્યોગિક સોનું’ માનવામાં આવે છે.
સંરક્ષણ અને લશ્કરી ઉપયોગ: આ તત્વોનો મુખ્ય ઉપયોગ આધુનિક મિસાઈલ સિસ્ટમ, રડાર ટેક્નોલોજી, ફાઈટર જેટ (લડાકૂ વિમાન), ડ્રોન અને અત્યાધુનિક સૈન્ય સંચાર ઉપકરણો (Military Communication) બનાવવામાં થાય છે.
રોજિંદી ટેક્નોલોજી અને EV: સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, હાઈ-ડેફિનેશન ટીવી સ્ક્રીન, સ્પીકર્સ, કેમેરા લેન્સ, કમ્પ્યુટર હાર્ડ ડિસ્ક અને ખાસ કરીને ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV) ની શક્તિશાળી બેટરી અને મોટર બનાવવામાં આ ખનિજો અનિવાર્ય છે.
ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના મતે, આ તત્વો પૃથ્વીની સપાટી પર પૂરતી માત્રામાં વિખરાયેલા છે, પરંતુ શુદ્ધ સ્વરૂપે તેના આર્થિક અને વ્યાવસાયિક રીતે ઉપયોગી એવા મોટા સઘન ભંડારો (Concentrated Reserves) વિશ્વમાં ખૂબ જ જૂજ જગ્યાએ જોવા મળે છે. આ ૧૭ તત્વોમાં નીચે મુજબના કેમિકલ તત્વોનો સમાવેશ થાય છે:
20 મે પછી શરૂ થશે માઇનિંગ બ્લોક્સની લાઈવ હરાજી
કેન્દ્ર સરકાર અને બિહાર રાજ્ય સરકારના સંયુક્ત ઉપક્રમે નવાદા જિલ્લામાં વેનેડિયમ યુક્ત મેગ્નેટાઈટ અને ઇલ્મેનાઈટના એક મોટા માઇનિંગ બ્લોક તેમજ રોહતાસ જિલ્લામાં ગ્લોકોનાઇટના ત્રણ મહત્વના બ્લોકની હરાજી થવા જઈ રહી છે. ભારત સરકારની જાહેર ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની મેટલ સ્ક્રેપ ટ્રેડ કોર્પોરેશન (MSTC) દ્વારા આ બ્લોક્સ માટે વૈશ્વિક સ્તરે માઇનિંગ બિડ્સ (ટેન્ડર) આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. આ સમગ્ર લીઝ અને હરાજીની પ્રક્રિયા 20 મે પછી સત્તાવાર રીતે શરૂ કરી દેવામાં આવશે.
રાજ્યના દક્ષિણી ભાગોમાં, ખાસ કરીને ઝારખંડ રાજ્યની સરહદને અડીને આવેલા વિસ્તારોમાં અત્યારે મોટા પાયે આધુનિક ખનિજ અન્વેષણ (Mineral Exploration) ચાલી રહ્યું છે. આ સંશોધન કાર્ય માટે ઈસરોની મદદથી સેટેલાઇટ મેપિંગ (ઉપગ્રહ ચિત્રણ), હેલિકોપ્ટર દ્વારા એરોમેગ્નેટિક સર્વે (હવાઈ સર્વેક્ષણ), જૂના ભૌગોલિક આંકડાઓનું ડિજિટલ વિશ્લેષણ અને જમીન સ્તરે ઊંડાણપૂર્વક ડ્રિલિંગ કરીને નમૂનાઓ એકત્રિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
જમુઈમાં સોનું અને બાંકા જિલ્લામાં તાંબાના ભંડાર
બિહાર માત્ર ઔદ્યોગિક ખનિજો જ નહીં, પરંતુ કિંમતી ધાતુઓ બાબતે પણ નસીબદાર સાબિત થઈ રહ્યું છે. ખાણ અને ભૂ-તત્વ મંત્રી પ્રમોદ કુમારે ઉમેર્યું કે, ”જમુઈ જિલ્લાના સોનો (Sono) વિસ્તારમાં પ્રચુર માત્રામાં સોનાના ભંડાર (Gold Reserves) હોવાના સચોટ સંકેતો મળ્યા છે. ભારતીય ભૂવૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ (GSI) દ્વારા ત્યાં સઘન સર્વેક્ષણ કાર્ય ચાલુ છે અને તેના અંતિમ ટેકનિકલ રિપોર્ટની રાહ જોવાઈ રહી છે.”
આ સાથે જ, બાંકા જિલ્લાના પિંડારક ક્ષેત્રમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા તાંબા (Copper) ના ભંડાર સત્તાવાર રીતે મળી આવ્યા છે. હાલમાં આ તાંબાના વ્યાવસાયિક ખાણકામની આર્થિક વ્યવહારુતા (Feasibility Assessment) નું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જો આ પ્રોજેક્ટ સફળ રહેશે તો બિહાર આગામી સમયમાં દેશનું મોટું ખનિજ હબ બનીને ઉભરશે, જેનાથી રાજ્યની આવકમાં અબજો રૂપિયાનો વધારો થશે અને સ્થાનિક સ્તરે હજારો રોજગારીની તકો ઉભી થશે.
