Hormuz Strait: હોર્મુઝની નાકેબંધીથી તેલ ભંડાર ખાલી, ભાવ $200 સુધી પહોંચવાની ચેતવણી
ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા અને તેના જવાબમાં તેહરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ની કરવામાં આવેલી નાકેબંધીએ સમગ્ર વિશ્વ માટે આર્થિક સુનામી જેવી સ્થિતિ પેદા કરી છે. હાલત એ છે કે વૈશ્વિક તેલનો ભંડાર છેલ્લા 8 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં વિશ્વભરમાં અંધાધૂંધી સર્જાય તેવી શક્યતા છે.
ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યો છે તેલનો ભંડાર
ગોલ્ડમેન સૅક્સ (Goldman Sachs) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ફેબ્રુઆરીમાં વિશ્વ પાસે 105 દિવસનો તેલનો સ્ટોક હતો, જે હવે ઘટીને માત્ર 101 દિવસ રહી ગયો છે. અનુમાન છે કે મે મહિનાના અંત સુધીમાં આ સ્ટોક ઘટીને માત્ર 98 દિવસનો જ રહેશે. ફેબ્રુઆરીના અંતમાં જ્યારે ઈરાનમાં યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં વિશ્વભરના ભંડારમાંથી 1 અબજ (1 બિલિયન) બેરલથી વધુ તેલનો વપરાશ થઈ ચૂક્યો છે. હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે દરરોજ 10 થી 13 મિલિયન બેરલ તેલની અછત વર્તાઈ રહી છે.
હોર્મુઝની ખાડી: વિશ્વની ઉર્જા નસ પર દબાણ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ‘ચેક પોઈન્ટ’ છે, જ્યાંથી વિશ્વના કુલ તેલ વેપારનો 20% અને લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) નો 20% હિસ્સો પસાર થાય છે. છેલ્લા બે મહિનાથી આ રસ્તો બંધ હોવાથી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. જો આ નાકેબંધી વધુ થોડા દિવસો ચાલશે, તો સ્થિતિ કાબૂ બહાર જઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોની ગંભીર ચેતવણી અને આર્થિક નુકસાન
બ્લૂમબર્ગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ (IEA અને IMF) એ ચેતવણી આપી છે કે જો હોર્મુઝ સપ્ટેમ્બર સુધી બંધ રહેશે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ 167 ડોલરથી 200 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. આ ઉર્જા સંકટને કારણે વિશ્વના જીડીપી (GDP) ને 3.5 લાખ કરોડ ડોલરથી વધુનું નુકસાન થઈ શકે છે. ઉપરાંત, ખાતર બનાવવામાં ગેસનો ઉપયોગ થતો હોવાથી આગામી 6-7 મહિનામાં વૈશ્વિક સ્તરે ખાદ્ય સંકટ પણ પેદા થઈ શકે છે.
જેપી મોર્ગને પણ ચેતવણી આપી છે કે OECD દેશોની ઇન્વેન્ટરી ‘ઓપરેશનલ સ્ટ્રેસ લેવલ’ પર પહોંચી ગઈ છે, જે સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ‘ઓપરેશનલ મિનિમમ’ એટલે કે ન્યૂનતમ સ્તરે પહોંચી જશે.
ભારત અને પાડોશી દેશોની સ્થિતિ
ભારત: ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતના 88% અને LPG ના 80% આયાત કરે છે. હાલમાં ભારતના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) માં માત્ર 3.37 મિલિયન ટન કાચું તેલ બચ્યું છે, જે અત્યંત ચિંતાજનક છે.
ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા: આ ત્રણેય દેશો તેમની ઉર્જા સુરક્ષા માટે સંપૂર્ણપણે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે. હોર્મુઝ બંધ થતા આ દેશોના ઉદ્યોગો ઠપ થઈ શકે છે.
પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ: અહીં સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. પેટ્રોલ પંપો પર લાંબી કતારો લાગી છે અને ઈંધણની અછતને કારણે વીજળી ઉત્પાદન પ્રભાવિત થતા ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અટકી પડવાની આશંકા છે.
આ સંકટ માત્ર તેલ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક મોંઘવારી અને આર્થિક મંદીનું કારણ બની શકે છે.
