FDI: FDI નિયમોમાં મોટી રાહત: ચીની રોકાણ ધરાવતી ગ્લોબલ કંપનીઓ માટે ‘ઓટોમેટિક રૂટ’ ના દરવાજા ખૂલ્યા
ભારત સરકારે વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI) ના નિયમોમાં ફેરફાર કરીને વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે રાહતના સમાચાર આપ્યા છે. નવા સુધારા મુજબ, જે વિદેશી કંપનીઓમાં ચીન અથવા ભારત સાથે જમીની સરહદ વહેંચતા દેશોની હિસ્સેદારી ૧૦ ટકા કે તેથી ઓછી છે, તેઓ હવે ‘ઓટોમેટિક રૂટ’ દ્વારા સીધું રોકાણ કરી શકશે. આ નવા નિયમો ૧ મે, ૨૦૨૬ થી સમગ્ર દેશમાં અમલી બન્યા છે.
નવા નિયમની વિશેષતાઓ
હવેથી જો કોઈ અમેરિકન કે યુરોપિયન કંપની ભારતમાં રોકાણ કરવા માંગતી હોય અને તેમાં ચીની રોકાણકારોનો હિસ્સો ૧૦ ટકાથી ઓછો હોય, તો તેમણે ભારત સરકારની લેખિત મંજૂરી લેવાની જરૂર રહેશે નહીં. તેઓ સીધા જ ભારતીય બજારમાં રોકાણ કરી શકશે. જોકે, જે કંપનીઓ પોતે ચીન કે હોંગકોંગમાં રજિસ્ટર્ડ છે, તેમને ભારતમાં રોકાણ કરવા માટે હજુ પણ સરકારની પૂર્વ મંજૂરી લેવી ફરજિયાત રહેશે.
વર્ષ ૨૦૨૦ના કડક નિયમોમાં નરમાશ
કોરોના મહામારી દરમિયાન વર્ષ ૨૦૨૦માં ભારત સરકારે ‘પ્રેસ નોટ ૩’ હેઠળ નિયમો કડક બનાવ્યા હતા. તે સમયે નક્કી કરાયું હતું કે ભારત સાથે સરહદ વહેંચતા દેશો (ચીન, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ વગેરે) ના કોઈપણ રોકાણ માટે સરકારી મંજૂરી અનિવાર્ય રહેશે.
પહેલાનો નિયમ: જો કોઈ વિદેશી કંપનીમાં ચીની કંપનીનો હિસ્સો માત્ર ૧ ટકા પણ હોય, તો પણ તેને ભારત સરકારની મંજૂરી માટે મહિનાઓ સુધી રાહ જોવી પડતી હતી.
વર્તમાન ફેરફાર: ૧૦ ટકાની મર્યાદા નક્કી થવાથી હવે નાની હિસ્સેદારી ધરાવતી મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ માટે રોકાણની પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે.
આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય હેતુ
સરકારના આ પગલા પાછળ કેટલાક વ્યૂહાત્મક કારણો જવાબદાર છે:
મેન્યુફેક્ચરિંગને વેગ: ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સ, કેપિટલ ગુડ્સ અને સોલર સેલ જેવા મહત્વના ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે આ નિર્ણય લેવાયો છે.
વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન: ઘણી મોટી અમેરિકન અને યુરોપિયન કંપનીઓમાં ચીની રોકાણકારોનો થોડો હિસ્સો હોય જ છે. જૂના નિયમોને કારણે આવી કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ કરતા ખચકાતી હતી, જે હવે દૂર થશે.
રોકાણમાં ઝડપ: સરકારી મંજૂરીની લાંબી પ્રક્રિયાને કારણે અટવાયેલા રોકાણો હવે ‘ઓટોમેટિક રૂટ’ થી ઝડપથી ભારત આવશે.
કોને ફાયદો થશે?
આ છૂટછાટ મુખ્યત્વે તે અમેરિકન અને યુરોપિયન મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ માટે છે જેમના શેરધારકોમાં ચીની ઈન્વેસ્ટર્સનો નજીવો હિસ્સો છે. આનાથી ભારતના મેક ઈન ઈન્ડિયા અભિયાનને મોટું પ્રોત્સાહન મળવાની અપેક્ષા છે.
