RBI: ભારતનું પેમેન્ટ બેલેન્સ ‘સંતોષકારક’, યુદ્ધની સ્થિતિમાં પણ અર્થતંત્ર અડગ: RBI ડેપ્યુટી ગવર્નર.
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ છતાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના ડેપ્યુટી ગવર્નર પૂનમ ગુપ્તાએ આશ્વાસન આપ્યું છે કે ભારતને વિદેશથી મળતા નાણાં (Remittances) પર તેની કોઈ મોટી અસર પડશે નહીં. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે ભારતનું ‘ચુકવણી સંતુલન’ (Balance of Payments) સંતોષકારક સ્થિતિમાં રહેશે.
ભારતની આર્થિક મજબૂતીના પાયા
પૂનમ ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં કેટલીક આંતરિક શક્તિઓ છે જે તેને વૈશ્વિક સંકટો સામે રક્ષણ આપે છે. આ મજબૂતીના મુખ્ય ત્રણ સ્તંભો છે:
મજબૂત રેમિટન્સ: વિદેશમાં વસતા ભારતીયો દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં.
સેવા નિકાસ: આઈટી અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં ભારતની મજબૂત નિકાસ ક્ષમતા.
વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI): મૂડી ખાતામાં સતત આવતું વિદેશી રોકાણ.
રેમિટન્સનો વધતો પ્રવાહ અને તેની સ્થિરતા
વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો દર વર્ષે તેમના પરિવારને અંદાજે 135 અબજ ડોલર મોકલે છે. પૂનમ ગુપ્તાએ નોંધ્યું હતું કે કોવિડ-19 જેવી વૈશ્વિક મહામારી દરમિયાન પણ આ રકમમાં માત્ર નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે સાબિત કરે છે કે વિદેશથી આવતા નાણાંનો પ્રવાહ અત્યંત સ્થિર છે.
ભૌગોલિક વિવિધતા: અગાઉ ભારતને મળતા કુલ રેમિટન્સમાં પશ્ચિમ એશિયાનો હિસ્સો ઘણો વધારે હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને અંદાજે 40 ટકા રહ્યો છે. ભારતીય પ્રવાસીઓ હવે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં ફેલાયેલા છે, જે જોખમને વહેંચવામાં મદદ કરે છે.
વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ભારતીયોનું યોગદાન
ભારતીય પ્રવાસીઓ હવે માત્ર મજૂરી કે બાંધકામ ક્ષેત્ર પૂરતા મર્યાદિત નથી. તેઓ હવે નીચે મુજબના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કાર્યરત છે:
માહિતી ટેકનોલોજી (IT)
હોસ્પિટાલિટી અને હોટેલ ઉદ્યોગ
આરોગ્ય અને શિક્ષણ
બાંધકામ અને એન્જિનિયરિંગ
આ વિવિધતાને કારણે, જો કોઈ એક ક્ષેત્ર કે દેશમાં અસ્થિરતા સર્જાય, તો પણ ભારત આવતા કુલ નાણાંના પ્રવાહ પર તેની મર્યાદિત અસર પડે છે.
પશ્ચિમ એશિયાના તણાવની મર્યાદિત અસર
ડેપ્યુટી ગવર્નરે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન સંઘર્ષ મુખ્યત્વે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) સુધી મર્યાદિત છે અને તેની અસર સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા પર વ્યાપક નથી. માર્ચ મહિનાના રેમિટન્સના આંકડા અગાઉ કરતા પણ સારા રહ્યા છે, જે એક હકારાત્મક સંકેત છે.
જો યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે કેટલાક પ્રવાસી ભારતીયો પરત ફરે તો પણ, ભવિષ્યમાં જ્યારે પુનઃનિર્માણની પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થશે, ત્યારે તેમની માટે રોજગારીની નવી તકો ઉભી થશે. આ તમામ કારણોસર RBI રેમિટન્સના પ્રવાહને લઈને ચિંતિત નથી અને માને છે કે ભારતની આર્થિક સ્થિરતા જળવાઈ રહેશે.
