GST: અર્થતંત્રમાં મોટો ફેરફાર: હવે દર મહિને મપાશે સેવા ક્ષેત્રની પ્રગતિ, આવી રહ્યો છે ISP ઇન્ડેક્સ

GST: MoSPI ની નવી પહેલ: GST ડેટાના આધારે તૈયાર થશે ‘સર્વિસ પ્રોડક્શન ઇન્ડેક્સ’, જાણો શું થશે ફાયદો

ભારત સરકારના સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) એ સોમવારે એક ક્રાંતિકારી જાહેરાત કરી છે. મંત્રાલય હવે ઔપચારિક સેવા ક્ષેત્રના ઉત્પાદનને દર મહિને માપવા માટે ‘સર્વિસ પ્રોડક્શન ઇન્ડેક્સ’ (ISP) નામનો નવો માસિક સૂચકાંક રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ માટે મંત્રાલયે એક ‘એપ્રોચ પેપર’ જાહેર કરીને 5 મે સુધીમાં સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો અને મંતવ્યો માંગ્યા છે.

શા માટે લેવાયો આ નિર્ણય? (હેતુ અને મહત્વ)

ભારતીય અર્થતંત્રના જીડીપી (GDP) માં સેવા ક્ષેત્રનો ફાળો 50 ટકાથી પણ વધુ છે. અત્યાર સુધી આપણી પાસે મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર માટે ‘ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન’ (IIP) ઉપલબ્ધ હતો, પરંતુ સર્વિસ સેક્ટર માટે આવો કોઈ સચોટ માસિક માપદંડ નહોતો.

ISP આ શૂન્યાવકાશને ભરવાનું કામ કરશે. જ્યારે અર્થતંત્રનો અડધાથી વધુ હિસ્સો સેવાઓ પર આધારિત હોય, ત્યારે તેની ગતિવિધિઓને માત્ર વાર્ષિક કે ત્રિમાસિક ધોરણે માપવાને બદલે માસિક ધોરણે માપવી અનિવાર્ય બની જાય છે. આ સૂચકાંક માટે વર્ષ 2024-25 ને ‘બેઝ યર’ (આધાર વર્ષ) તરીકે રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે.

કયા ક્ષેત્રોને આવરી લેવામાં આવશે?

આ નવો ઇન્ડેક્સ સેવા ક્ષેત્રની વ્યાપક શ્રેણીને આવરી લેશે, જેમાં 40 થી વધુ ઉપ-ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે:

• જથ્થાબંધ અને છૂટક વેપાર

• પરિવહન અને સંગ્રહ (Logistics)

• ટેલિકોમ્યુનિકેશન અને આઈટી સેવાઓ

• બેંકિંગ અને વીમો (BFSI)

• રિયલ એસ્ટેટ અને વ્યવસાયિક સેવાઓ

• હોટેલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને પ્રવાસન

ડેટાનો મુખ્ય સ્ત્રોત: GST નેટવર્ક

આ સૂચકાંકની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં વસ્તુ અને સેવા કર (GST) ના ડેટાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવશે. GST ડેટા દ્વારા વાસ્તવિક સમયમાં ખબર પડી શકશે કે કયા ક્ષેત્રમાં કેટલી લેવડ-દેવડ અને ઉત્પાદન થઈ રહ્યું છે. જોકે, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવા ક્ષેત્રો કે જેમને GST માંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, તેમના માટે સંબંધિત મંત્રાલયો અને સરકારી સંસ્થાઓના વહીવટી ડેટાનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.

અર્થતંત્રને થનારા ફાયદા

1. ચોકસાઈભર્યા નિર્ણયો: સરકાર અને નીતિ નિર્ધારકો પાસે દર મહિને ડેટા હોવાથી તેઓ બજેટ અને આર્થિક નીતિઓમાં ઝડપી ફેરફાર કરી શકશે.

2. સેક્ટર સ્પેસિફિક ગ્રોથ: જો અચાનક હોસ્પિટાલિટી કે એવિએશન સેક્ટરમાં તેજી આવે, તો ISP ડેટા દ્વારા તરત જ જાણી શકાશે કે કયો સેક્ટર અર્થતંત્રને વેગ આપી રહ્યો છે.

3. રોકાણકારો માટે સરળતા: આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક રોકાણકારો માટે ભારતના ગતિશીલ સેવા ક્ષેત્રને સમજવું વધુ સરળ બનશે.

4. IIP સાથે સુમેળ: આગામી મહિનાઓમાં IIP માં પણ સુધારા થવાના છે, ત્યારે ISP ની એન્ટ્રીથી ભારતના આંકડાકીય માળખામાં મોટો વૈશ્વિક સુધારો જોવા મળશે.