ATM માંથી મળશે નાની નોટો, સરકાર શરૂ કરશે ખાસ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ
ATM કેશ ઉપાડ: ડિજિટલ પેમેન્ટના આ યુગમાં, બિલ પેમેન્ટથી લઈને રિચાર્જ સુધીના મોટાભાગના વ્યવહારો હવે ઓનલાઈન થઈ રહ્યા છે. પરિણામે, બજારમાં નાની નોટોની અછત વધુને વધુ સામાન્ય બની રહી છે. ઘણીવાર, જ્યારે લોકો 100 કે 500 રૂપિયાની નોટો લઈને ખરીદી કરવા જાય છે, ત્યારે દુકાનદારો કહે છે કે તેમની પાસે પૈસા નથી. ઓટો-રિક્ષા ભાડા ચૂકવવાથી લઈને નાની ખરીદી સુધી દરેક વસ્તુ માટે નાની નોટોની જરૂર પડે છે.
જોકે, સરકારનો દાવો છે કે બજારમાં નાની નોટોની કોઈ અછત નથી. તેમ છતાં, જાહેર સુવિધા માટે, ATM માંથી નાના મૂલ્યની નોટો ઉપાડવાની યોજના ચાલી રહી છે.
સરકારની યોજના શું છે?
કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે સંસદમાં માહિતી આપી હતી કે દેશમાં 10, 20 અને 50 રૂપિયાની નોટો પૂરતી માત્રામાં ઉપલબ્ધ છે. એક પ્રશ્નના જવાબમાં, નાણા રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે આ નોટો પહેલાથી જ મોટી સંખ્યામાં ચલણમાં છે.
જોકે, ATM માંથી રોકડ ઉપાડતી વખતે, મોટાભાગના લોકોને 500 રૂપિયાની નોટો મળે છે. ક્યારેક ૧૦૦ કે ૨૦૦ રૂપિયાની નોટો ઉપલબ્ધ હોય છે, પરંતુ નાની નોટોની અછતને કારણે ૫૦૦ રૂપિયાની નોટો માટે બદલાવ મેળવવો મુશ્કેલ બની જાય છે.
આ સમસ્યાને ઉકેલવા માટે સરકારે એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. આ પહેલ હેઠળ, ખાસ ‘ઓછી કિંમતના ડિસ્પેન્સર્સ’નું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ મશીનો લોકોને ૧૦, ૨૦ અને ૫૦ રૂપિયાની નોટો સીધી એટીએમમાંથી ઉપાડવાની મંજૂરી આપશે. આનાથી રોકડ ઉપાડતી વખતે બદલાવ શોધવાનું સરળ બનશે.
કેટલી નાની નોટો ચલણમાં છે?
સરકારે નાની નોટોના પુરવઠા અંગેનો ડેટા પણ શેર કર્યો છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ૨૬ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ
- આશરે ૪૩૯.૪ કરોડ ૧૦ રૂપિયાની નોટો
- ૧૯૩.૭ કરોડ ૨૦ રૂપિયાની નોટો
- અને ૧૩૦.૩ કરોડ ૫૦ રૂપિયાની નોટો જારી કરી છે.
પાછલા નાણાકીય વર્ષ 2025 માં, RBI એ આશરે 1.8 અબજ ₹10 નોટો,
- આશરે 1.5 અબજ ₹20 નોટો,
- અને આશરે 3 અબજ ₹50 નોટો બજારમાં રજૂ કરી હતી.
RBI નોટોનો પુરવઠો કેવી રીતે નક્કી કરે છે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંક સમયાંતરે વિવિધ મૂલ્યોની નોટોની માંગનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને છાપવા માટેની નોટોની સંખ્યા નક્કી કરે છે.
સરકારના મતે, ઓછી કિંમતની રોકડની માંગ નોટો અને સિક્કા બંને દ્વારા પૂરી થાય છે. વધુમાં, ડિજિટલ ચુકવણીના વધતા સ્વીકારને કારણે, નાના મૂલ્યના વ્યવહારોનો નોંધપાત્ર ભાગ હવે ઓનલાઈન કરવામાં આવે છે.
