SEBI: ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટ પર સેબીનો સ્પષ્ટ સંદેશ: ફ્યુચર્સ સલામત છે, ટૂંકા ગાળાના વિકલ્પોની નજીકથી તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
મૂડી બજાર નિયમનકાર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયાએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેને ફ્યુચર્સ સેગમેન્ટ અંગે કોઈ માળખાકીય ચિંતા નથી. જોકે, ખૂબ જ ટૂંકા ગાળાના વિકલ્પો, ખાસ કરીને ટૂંકા ગાળાના અને શૂન્ય-દિવસ-થી-સમાપ્તિ કરારો, તેની તપાસ હેઠળ છે.
સેબીના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેએ સંકેત આપ્યો હતો કે તાજેતરના નિયમનકારી પગલાં સમગ્ર F&O બજાર પર વ્યાપક કાર્યવાહી નથી, પરંતુ ફક્ત તે સેગમેન્ટ્સ પર કેન્દ્રિત છે જ્યાં વધુ પડતું જોખમ લેવાનું અને સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિ સ્પષ્ટ છે. તેમના મતે, ફ્યુચર્સ માર્કેટ સંસ્થાકીય રોકાણકારો અને હેજર્સ માટે એક મહત્વપૂર્ણ જોખમ વ્યવસ્થાપન સાધન છે, અને કોઈ મૂળભૂત સમસ્યાઓ ઓળખવામાં આવી નથી.
ઓછા પ્રીમિયમ, ઉચ્ચ લીવરેજ: વધેલું જોખમ શા માટે
ટૂંકા સમયના વિકલ્પો કરાર ઓછા પ્રીમિયમ પર ઉચ્ચ લીવરેજ ઓફર કરે છે, જેનાથી છૂટક રોકાણકારો મર્યાદિત મૂડી સાથે મોટા દાવ લગાવી શકે છે. જો કે, ઉચ્ચ અસ્થિરતા અને સમય ધોવાણને કારણે આ લાભ નોંધપાત્ર નુકસાનમાં પરિણમી શકે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, આ કરારો તે જ દિવસે સમાપ્ત થાય છે, જે જોખમમાં વધુ વધારો કરે છે.
નિયમનકારે ઓક્ટોબર 2024 અને મે 2025 માં આવા ટ્રેડિંગ વર્તનને રોકવા માટે ઘણા તબક્કાવાર પગલાં લીધાં. સેબી હવે આ પગલાંની અસરનું ડેટા-આધારિત મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. જો જરૂરી હોય તો પરામર્શ પ્રક્રિયા દ્વારા વધારાના પગલાં લેવામાં આવી શકે છે, પરંતુ નિયમનકાર ઝડપી અને વ્યાપક પ્રતિબંધની તરફેણમાં નથી.
90% છૂટક વેપારીઓ નુકસાન સહન કરે છે, છતાં આકર્ષણ યથાવત છે.
સેબીના ડેટા અનુસાર, 90% થી વધુ છૂટક રોકાણકારો ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગમાં નુકસાન સહન કરે છે. આ હોવા છતાં, અલ્ટ્રા-શોર્ટ-ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ્સની લોકપ્રિયતા સતત વધી રહી છે. નિયમનકાર માને છે કે વધુ પડતી અટકળો લાંબા ગાળે મૂડી બજારની સ્થિરતા માટે ખતરો ઉભો કરી શકે છે.
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ડિયાના એમડી અને સીઈઓ આશિષ કુમાર ચૌહાણે સૂચવ્યું છે કે ડેરિવેટિવ્ઝમાં ભાગીદારી માટે લઘુત્તમ પાત્રતા માપદંડ નક્કી કરવા જોઈએ, જેથી ઓછી આવક ધરાવતા રોકાણકારો પૂરતી સમજણ વિના જોખમી સોદામાં પ્રવેશ ન કરે. જોકે, સેબીએ હજુ સુધી આ દરખાસ્ત પર અંતિમ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી. નિયમનકારની વ્યૂહરચના સ્પષ્ટ છે – સમગ્ર બજારને અસર કર્યા વિના સૌથી જોખમી સેગમેન્ટમાં સંતુલિત અને માપાંકિત હસ્તક્ષેપો કરવા.
