હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તણાવ ભારતની તેલ સુરક્ષા માટે એક નવો પડકાર ઉભો કરે છે
અમેરિકાના ઊંચા ટેરિફ અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દબાણને પગલે ભારતે રશિયાથી ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં થોડો ઘટાડો કર્યો હતો. જોકે, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને પુરવઠાની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, નવી દિલ્હી ફરીથી તેની આયાત વ્યૂહરચનાની સમીક્ષા કરી શકે છે. ફેબ્રુઆરીમાં રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર હતો, ત્યારબાદ સાઉદી અરેબિયા આવે છે. પશ્ચિમ એશિયાઈ દેશોમાંથી આયાત વધીને લગભગ 1 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ છે, જે જાન્યુઆરીમાં આશરે 7.7 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી.
રશિયાથી આયાતમાં વધઘટ થાય છે, છતાં વૃદ્ધિ અકબંધ રહે છે
વૈશ્વિક ડેટા અને એનાલિટિક્સ ફર્મ કેપ્લરના મતે, ભારતે ફેબ્રુઆરીમાં રશિયાથી આશરે 1 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરી હતી. આ આંકડો જાન્યુઆરીમાં આશરે 1.1 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ અને ડિસેમ્બરમાં આશરે 1.2 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો. તાજેતરના મહિનાઓમાં થોડો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, રશિયા ભારત માટે એક મુખ્ય સપ્લાયર છે.
કેપ્લરનો અંદાજ છે કે આગામી વર્ષોમાં સાઉદી અરેબિયાથી આયાત 600,000 થી 700,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ પર સ્થિર રહી શકે છે. છેલ્લા છ વર્ષમાં કોઈ એક દેશમાંથી આ સૌથી સંતુલિત અને સુસંગત આયાત સ્તર હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ભારતે રશિયાથી થતી આયાતમાં ઘટાડાને વળતર આપવા માટે ગલ્ફ દેશોમાંથી પુરવઠો વધાર્યો છે, જેના કારણે પશ્ચિમ એશિયા પર તેની નિર્ભરતા વધી છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિર્ભરતા ચિંતાનો વિષય છે
હાલમાં, ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કુવૈતથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા દરરોજ 2.5 થી 2.7 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ ભારતમાં આવી રહ્યું છે. જો પ્રાદેશિક તણાવ વધુ વધશે, તો આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા કાર્ગો અવરજવર પર અસર પડી શકે છે. ઈરાન સાથેના તણાવથી શિપમેન્ટ અનિશ્ચિતતા અને વીમા ખર્ચમાં વધારો થવાનું જોખમ પણ ઊભું થાય છે.
વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો પર નજર
તેલ પુરવઠા માટેના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય રિફાઇનર્સ આફ્રિકા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને લેટિન અમેરિકા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો પર પણ વિચાર કરી શકે છે. આ સપ્લાય ચેઇન જોખમોને ઘટાડવામાં અને ભાવ સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
ભારત હાલમાં સંતુલિત આયાત વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે, જેમાં સ્પર્ધાત્મક ભાવે રશિયાથી પુરવઠો, ગલ્ફ દેશોમાંથી સ્થિર પુરવઠો અને અન્ય સંભવિત સ્ત્રોતોની શોધનો સમાવેશ થાય છે. આગામી મહિનાઓમાં તેલ બજારની દિશા મોટાભાગે પશ્ચિમ એશિયાની ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ અને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર આધારિત રહેશે.
