2026 માં લોન્ચ થનાર ઐતિહાસિક ઉપગ્રહ, ઊર્જાનું ભવિષ્ય બદલી નાખશે
જાપાન સ્વચ્છ ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં એક મોટો પ્રયોગ શરૂ કરી રહ્યું છે. “ઓહિસામા” નામનો એક પ્રદર્શન ઉપગ્રહ નાણાકીય વર્ષ 2026 માં લોન્ચ કરવામાં આવશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય અવકાશમાં ઉત્પન્ન થતી સૌર ઉર્જાને સીધી પૃથ્વી પર ટ્રાન્સમિટ કરવાનો અને તેને ઉપયોગી વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. જો આ મિશન સફળ થાય છે, તો તે અવકાશ-આધારિત સૌર ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ માનવામાં આવશે.
અવકાશ-આધારિત સૌર ઉર્જા શું છે?
અવકાશ-આધારિત સૌર ઉર્જા (SBSP) ની વિભાવનામાં પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં મોટા સૌર પેનલ્સ સ્થાપિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જે સતત સૂર્યપ્રકાશને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
પૃથ્વી પર સ્થાપિત સૌર પેનલ્સથી વિપરીત, અવકાશમાં પેનલ્સ:
- વાદળો કે વરસાદથી પ્રભાવિત થતા નથી
- દિવસ-રાત ચક્રથી ઓછા પ્રભાવિત થાય છે
- વધુ સ્થિર અને સતત ઊર્જા ઉત્પન્ન કરી શકે છે
ઉત્પાદિત વીજળી માઇક્રોવેવ અથવા લેસર બીમ દ્વારા પૃથ્વી પર વાયરલેસ રીતે ટ્રાન્સમિટ થાય છે. જમીન પરના રિસીવિંગ સ્ટેશનો આ ઊર્જાને ફરીથી વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે અને તેને ગ્રીડમાં સપ્લાય કરે છે.
ઓહિસામા મિશન કેવી રીતે કાર્ય કરશે?
આશરે ૧૮૦ કિલોગ્રામ વજન ધરાવતો આ ઉપગ્રહ આશરે ૪૫૦ કિલોમીટરના નીચા પૃથ્વી ભ્રમણકક્ષામાંથી માઇક્રોવેવના રૂપમાં ઊર્જાનું પ્રસારણ કરશે.
- સૌર પેનલ આશરે ૭૦ સેન્ટિમીટર બાય ૨ મીટર છે.
- અંદાજિત આઉટપુટ ક્ષમતા: ૭૨૦ વોટ
આ ઊર્જા જાપાન એરોસ્પેસ એક્સપ્લોરેશન એજન્સી (JAXA) ના નાગાનો પ્રીફેક્ચરમાં ઉસુદા ડીપ સ્પેસ સેન્ટર ખાતે સ્થાપિત એન્ટેના દ્વારા પ્રાપ્ત થશે.
પ્રારંભિક પરીક્ષણનો હેતુ જમીન પર એક LED પ્રકાશિત કરવાનો છે જેથી દર્શાવી શકાય કે અવકાશમાંથી મોકલવામાં આવતી ઊર્જાનો સુરક્ષિત અને અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
ઉપગ્રહને સ્પેસ વન કંપનીના નાના રોકેટ, કૈરોસ-૫ પર લોન્ચ કરવામાં આવશે. જો કે, કંપનીના અગાઉના પ્રક્ષેપણ પ્રયાસોમાં પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે, તેથી ચોક્કસ મિશન સમયરેખા પ્રક્ષેપણની સફળતા પર નિર્ભર રહેશે.
એક ગીગાવોટ માટે લાંબા ગાળાની યોજના
જાપાન સ્પેસ સિસ્ટમ્સ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ભવિષ્યની યોજનાઓ અનુસાર, લગભગ ૩૬,૦૦૦ કિલોમીટર (ભૂસ્થિર ભ્રમણકક્ષા) ની ઊંચાઈએ વિશાળ સૌર એરે તૈનાત કરી શકાય છે.
ઉત્પન્ન થતી ઉર્જા માઇક્રોવેવ બીમ દ્વારા લગભગ 4 કિલોમીટર પહોળા ગ્રાઉન્ડ એન્ટેનામાં ટ્રાન્સમિટ કરવામાં આવશે. એવો અંદાજ છે કે આવી સિસ્ટમ આશરે 1 ગીગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકે છે, જે ટોક્યો જેવા મોટા શહેરની વાર્ષિક વીજળી જરૂરિયાતોના નોંધપાત્ર ભાગને પૂર્ણ કરવા માટે પૂરતી છે.
વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં જાપાન
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ચીન અને યુરોપિયન દેશો પણ આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન કરી રહ્યા છે. જો કે, જાપાન 1980 ના દાયકાથી આ ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે, અને માઇક્રોવેવ ટ્રાન્સમિશન અને ચોક્કસ બીમ નિયંત્રણમાં તેની કુશળતા તેને આ ક્ષેત્રમાં અગ્રણી બનાવે છે.
આગળનો રસ્તો
જો ઓહિસામા મિશન સફળ થાય છે, તો 2040 ના દાયકા સુધીમાં અવકાશ-આધારિત સૌર ઉર્જાના વ્યાપારી ઉપયોગ તરફ નક્કર પગલાં લઈ શકાય છે.
ભવિષ્યમાં, આ ટેકનોલોજી પૃથ્વી પર સ્વચ્છ અને સ્થિર ઉર્જા પ્રદાન કરવામાં મદદ કરી શકશે નહીં, પરંતુ ચંદ્ર અને અન્ય અવકાશ મિશનને ઉર્જા પૂરી પાડવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
